De duinen aan de Belgische kust ondergaan al enkele jaren een herstelbeurt. Ze zijn ook de perfecte plek voor een heerlijke zomerwandeling. Wij vertellen je waar je de leukste wandelingen kunt maken en tegelijk kunt bijdragen aan de bescherming van onze duinen.
Natuurreservaat De Westhoek: het grootste aaneengesloten duinmassief in De Panne
Het natuurreservaat De Westhoek werd eind december nog verkozen tot Mooiste Wandelplek in West-Vlaanderen 2024, en daar is een reden voor. Het natuurreservaat is niet alleen het grootste aaneengesloten duinmassief van onze kust met zo’n 340 hectare oppervlakte. Het meest westelijke uithoekje van ons land is ook sinds 1935 beschermd landschap, en is sinds 1957 erkend als natuurreservaat wat het tot het oudste reservaat van Vlaanderen maakt.
Je kunt de Westhoek-wandeling van 10,5 kilometer of de ingekorte lus van 7,2 kilometer maken door de bordjes ‘Westhoek’ te volgen. Je start de wandeling vanuit het bezoekerscentrum Duinpanne of je kiest zelf een route. Je komt mogelijk een Schots hooglandrund of een wild konikpaard tegen. Deze wilde grazers helpen mee het natuurgebied te onderhouden en bosontwikkeling tegen te gaan.
Start wandeling: Bezoekerscentrum Duinpanne, Olmendreef 2, 8600 De Panne, duinpanne.be
Natuurreservaat de Oosthoekduinen in De Panne: een unieke duin-polder overgang
Wie de lange wandelingen in De Westhoek liever naast zich laat liggen, kan uitwijken naar de aangrenzende Oosthoekduinen. Met zijn 80 hectare biedt dit relatief kleine natuurgebied toch een grote landschappelijke variatie: van rijkelijk met struikgewas begroeide duinpannen en eeuwenoude duinruggen tot een aangelegd loofbos met 35 boomsoorten en ondergroei van vlier, korstmossen en zwammen.
Maar dit natuurgebied is vooral een bezoek waard omwille van de prachtige Duinzoom Oosthoek. Aan het polderpad ‘Artiestenpad’ vind je de natuurlijke scheidingslijn tussen duin en polders: dit is één van de weinig intact gebleven duin-polder overgangen aan onze kust. In dit gebied met zandige en kleiige bodems en ijzerrijk grondwater vind je niet alleen bloemrijke graslanden, maar ook poelen en sloten die bewoond worden door moerasplanten en beschermde amfibieën zoals de kamsalamander en rugstreeppad.
Je kunt twee bewegwijzerde wandelroutes volgen. Via de oranje wegmarkeringen kan je de Oosthoekwandeling van 3,7 kilometer maken. Je passeert niet alleen het unieke Artiestenpad en het oostelijke deel van het Calmeynbos, maar botst ook op de militaire begraafplaats van De Panne. Daarnaast kan je ook de nachtegaal, grasmus, zwartkop en andere vogels spotten vanop een uitkijkplatform. Wie de blauwe wegmarkeringen volgt, legt via de Sleedoornwandeling een mooie route van 3 kilometer af door het losse zand – mispak je dus niet in de afstand, want die voelt dubbel zo lang. Onderweg word je mogelijk begroet door schapen, runderen of balkende ezels. Combineer beide routes voor een mooie luswandeling van zo’n 7,5 kilometer.
Start Oosthoekwandeling: tramhalte Moeder Lambik of bezoekerscentrum Duinpanne (gratis parking en fietsenstalling), Olmendreef 2, 8600 De Panne, duinpanne.be
Start Sleedoornwandeling: bezoekerscentrum Duinpanne (gratis parking en fietsenstalling), Olmendreef 2, 8600 De Panne, duinpanne.be
Blinkaertduinbos: het best ontwikkelde duinbos in Knokke
Het bekendste natuurgebied in Knokke-Heist is zonder twijfel het Zwin. Wie eens wat anders wil, moet zeker een dagje vrijmaken voor het Blinkaertduinbos. Het bos werd midden de negentiende eeuw aangelegd om landbouwgronden tegen opstuivend zand te beschermen. De naam van het bos verwijst naar een kale duin die het zonlicht weerkaatst en een ‘blinkert’ genoemd werd.
Zanderige paadjes slingeren tussen de zomereiken, gewone es en Noorse esdoorn. Er is een bewegwijzerde lus, maar je kan ook de Zwinwandelroute volgen, een wandeling van 13 kilometer die je onder meer langs de Zwinduinen en -polders brengt. De twee speelzone’s in het midden van het bos geven kinderen een plek om naar hartenlust te ravotten.
Start wandeling: Oosthoekplein of Eikenlaan 37-39, 8300 Knokke-Heist
D’Heye: fossiele duinen op de grens van Bredene en De Haan
De fossiele duinen D’Heye zijn minstens duizend jaar oud en zeldzaam. Het beschermd natuurgebied van ongeveer 48 hectare kan je niet zonder begeleiding bezoeken. De bodem bevat veel minder kalk dan de jongere duingebieden aan onze kust. Dat zorgt voor een combinatie van planten die goed gedijen op kalkarme en kalkrijke ondergrond.
Je wandelt door het oudste duinengebied van onze kust doorheen duinen, heide, struiken, akkers en weilanden. Het domein is enkel toegankelijk onder begeleiding van een gids. De rondleiding is gratis en je maakt een afspraak door contact op te nemen met de toeristische dienst van Bredene.
Start wandeling: Batterijstraat, 8450 Bredene
Natuurreservaat de IJzermonding in Nieuwpoort: waar de IJzer rechtstreeks uitmondt in de zee
De plek die enkele decennia geleden nog bedreigd werd door verzanding, vervuiling en verkaveling, is vandaag een erkend natuurreservaat. De IJzermonding is namelijk de enige plaats waar een rivier – in dit geval de IJzer – uitmondt in de Noordzee. Doordat zout zeewater vermengd wordt met het zoete water van de rivier ontstond hier niet alleen een bijzonder biotoop met duinen, strand en polders, maar ook met slikken en schorren. Van weelderige wieren tot prachtige begroeiing als kweldergas, zeeweegbree en lamsoor: in de IJzermonding krioelt het van het leven.
Volg de knooppunten 77 – 6 – 76 – 74 – 73 – 75 – 7 en verken dit unieke natuurgebied met een wandeling van 10,5 kilometer. Liever iets korter? Dan is er ook de ingekorte lus van 6 kilometer langs de knooppunten 77 – 6 – 76 – 75 – 77. Je wandelt langs de vuurtoren van Nieuwpoort en het Beaufort-kunstwerk ‘The Navigator’ of maakt een tussenstop in de vogelobservatiehut waar je via de twee kijkwanden zangvogels als strandleeuwerik en sneeuwgors of waddenvogels als wulp en scholekster kan bewonderen. Misschien ontmoet je zelfs een zeehond op het slik. Het natuurreservaat zelf is enkel toegankelijk onder begeleiding van een gids. Wie met zijn laarzen aan door het slikken- en schorrengebied wil wandelen, kan via de toeristische dienst van Nieuwpoort een rondleiding reserveren.
Start wandeling: Parking Halvemaanstraat, 8620 Nieuwpoort (gratis parking)
Uitkerkse Polder in Blankenberge: het grootste natuurgebied van West-Vlaanderen
Tussen de drukke badsteden Blankenberge en De Haan en het rustige polderdorpje Zuienkerke ligt een eeuwenoud weidelandschap: de Uitkerkse Polder. Niet alleen is dit met een grootte van 1.400 hectare het grootste natuurgebied van West-Vlaanderen, het is met zijn vele sloten en tientallen veedrinkpoelen ook een plek om te onthaasten langs de drukke kustlijn. Naast de prachtige kustpolders kan je er ook tal van weidevogels en vriezeganzen spotten.
Je kunt een wandeling van 8,7 kilometer maken door de witte bordjes met groene opdruk ‘Uitkerkse Polder’ te volgen. Je start de wandeling vanuit het bezoekerscentrum Uitkerkse Polder of je kiest zelf een startpunt en laat je met het gratis GPS-bestand doorheen het gebied leiden. Ook kinderen kunnen hier in de natuurspeeltuin met klauterstammen en klimtouwen hun hart ophalen.
Start wandeling: Bezoekerscentrum Uitkerkse Polder, Kuiperscheeweg 20, 8370 Blankenberge
Oostendse Krekenwandelroute: van Geuzenverdediging tot wandelparadijs
Dit poldergebied ontstond in de 17e eeuw nadat de Geuzen de dijken van Oostende doorbraken en een verdedigingsmuur van water creëerden om zich te beschermen tegen de naderende Spanjaarden. Onbewust legden ze de eerste steen van wat we vandaag kennen als een waar wandelparadijs midden in het historische krekengebied en de polders ten zuidoosten van Oostende.
Je wordt getrakteerd op weidse zichten over de kreken, slingert rondom de watervlakte van het natuurgebied De Keignaert en doorkruist het Geuzenbos en de befaamde Tuinen van Stene, een lokaal initiatief met biopluktuin, weidelandschap en akkerland. Je volgt hiervoor de bewegwijzerde route van 14,9 kilometer of kiest voor de kortere lus van 10,8 kilometer of 5,4 kilometer. Het gratis GPS-bestand gidst je doorheen het natuurgebied waar het ruisende riet en watervogels je gezelschap houden.
Start wandeling: Kinderboerderij De Lange Schuur, parking aan de Sportparklaan (aan de wielerpiste Schorredroom)
Algemene tips bij duinenwandelingen
– Volg de richtlijnen van het reservaat. Pas op met sigarettenpeukjes en vuur op zonnige en droge dagen. Veiligheid staat voorop.
– Draag geen sandalen of slippers. Duinen bestaan uit heuvels en de wandelingen kunnen daarom best wat inspanning vergen. Het beste schoeisel is een sneaker of lichte wandelschoen. Er komt sowieso zand in je schoenen dus hou daar rekening mee.
– Hou de openingsuren van het reservaat in de gaten. Voor je eigen veiligheid wil je niet alleen ’s nachts in een duinenlandschap stranden.
– Begin ’s morgens of net na de middag aan een duinenwandeling. In zand stappen gaat trager dan op asfalt. Een wandeling van 10 kilometer stap je niet in twee uur, maar reken liever een ruime vier uur, afhankelijk van hoeveel pauzes je neemt.
– Neem een fles water mee. Op warme dagen in zand wandelen is best uitdagend.
Duinenherstel
Het kustnatuurherstelproject LIFE DUNIAS, onder coördinatie van het Agentschap voor Natuur en Bos, ging in 2021 van start en loopt nog tot 2026. Projectcoördinator Reinhardt Strubbe legt uit: ‘de Belgische duinen herbergen een grote diversiteit en woekerplanten bedreigen die diversiteit,’ vertelt Strubbe. ‘Met LIFE DUNIAS maken we de kustduinen vrij van woekerplanten en zetten we in op het herstel van de biodiversiteit in onze duinen. We willen de Vlaamse kunstnatuur terug herstellen.’
Woekeraars
Dat die woekerplanten voor heel wat onheil verantwoordelijk zijn aan de kust, is duidelijk. ‘Woekerplanten als rimpelroos, mahonie, boksdoorn en verschillende soorten cotoneaster maken ondergrondse worteluitlopers en vormen een dicht bladerdek, waardoor er geen zonlicht meer komt op de bodem van tuinen,’ zegt Strubbe. ‘Daardoor verdwijnen zeldzame inheemse soorten zoals het duinviooltje, de bokkenorchis en de kegelsilene. Koop daarom geen woekerplanten in tuincentra. Vaak ontsnappen ze in de vrije natuur en verspreiden ze zich via hun vruchten of hun wortels.’
Herstelwerken in de zomer
Wie graag een duinenwandeling maakt aan de Belgische kust deze zomer, hoeft zich alvast geen zorgen te maken over afgesloten duinen door de herstelwerken. ‘De herstelwerken in de duinen vinden plaats van september tot maart’, vertelt Strubbe. ‘In het broedseizoen en in het toeristenseizoen voeren we alleen nog een paar kleinschalige werken uit.’ Het LIFE DUNIAS-project, dat nog tot 2026 duurt, neemt om die reden verschillende jaren in beslag. ‘We zijn aan de Oostkust gestart, en het kustgebied tussen Knokke en Oostende is al grotendeels vrijgemaakt van woekerplanten’, besluit Strubbe. ‘Aan de westkust starten de werken dit najaar.’
Hoe kan je het herstel van onze duinen ondersteunen? Met deze tips van projectcoördinator Reinhardt Strubbe weet je wat te doen.
- Dump geen tuinafval of etensresten in de duinen. De wortels beginnen te groeien en verspreiden zich razendsnel
- Blijf op de paadjes
- Koop geen woekerplanten in tuincentra. Heel vaak ontsnappen die in de vrije natuur. Check of je planten oké zijn op natuurenbos.be/lifedunias
- Trek zeker niet zelf planten uit de duinen. Het is maatwerk en er is expertise voor nodig om de planten te herkennen. Als je ze zelf uittrekt, blijven er mogelijks wortels in het zand zitten en groeit de plant later toch terug
