Eerst waren het koelkasten en vaatwassers. Daarna ook koffie- en keukenmachines. Tegenwoordig verdwijnt ook steeds vaker de dampkap uit het zicht en worden zelfs kookplaten verstopt in aanrechten. Waarom ogen onze keukens steeds minder als keukens?
Nee, hij wilde geen dampkap. Dat paste niet in het plaatje. Mijn goede vriend R. vertelde het en passant toen hij sprak over de plannen voor zijn nieuwe keuken. Soms mag esthetiek weleens de bovenhand nemen in plaats van functionaliteit, meende hij. Hij zou wel een raam openzetten bij het koken.
Nu ook mijn lief en ik stilaan voldoende hebben gespaard om onze keuken te vernieuwen, bewijzen de vele voorbeelden die ik al scrollend tegenkom op Instagram en Pinterest dat R. lang niet de enige is die er zo over denkt. Steeds vaker worden opzichtige dampkappen niet compleet geschrapt, maar wel ingeruild voor ingebouwde exemplaren. Voor een koelkast of vaatwasser is dat natuurlijk al langer ingeburgerd, maar vandaag kun je zelfs bij verschillende merken kookplaten bestellen die in je aanrecht worden verstopt. Maar daarover later meer.
Dit idee van de bijzonder minimalistische keuken is natuurlijk niet nieuw. Toen Kim Kardashian in 2019 een rondleiding door haar keuken streamde – een ontwerp van de Belgische designer Axel Vervoordt – ging haar onzichtbare gootsteen viraal. Een petieterige opening moest dienen als afvoer in een verder egaal keukeneiland. Het internet begreep er niets van. Zes jaar later lijkt dat concept toch zijn niche ontgroeid. Is de keuken van de toekomst onzichtbaar?
Esthetische keuken primeert
Volgens interieurarchitect Dries Otten heeft de wijdverspreide inburgering van de open keuken voor een nieuwe blik op keukenontwerp gezorgd. ‘Er is vandaag veel meer contact tussen de leefruimte en de keuken. Dat maakt dat veel ontwerpers inderdaad gaan proberen om een keuken er niet te veel als een keuken te doen uitzien en toestellen zo weinig mogelijk in het zicht te zetten.’
In zijn ontwerpen zal hij bijvoorbeeld vaak een oven aan de achterkant van een kookeiland zetten, in plaats van in een hoge kastenwand op ooghoogte, zegt Otten, die ook zijn eigen keuken zo inrichtte. ‘Dat is misschien minder ergonomisch, maar hoeveel tijd besteed je per week echt met naar je oven te kijken? Als je bij mij thuis binnenkomt, is het eigenlijk enkel een spoelbak die weggeeft dat je in de keuken zit. Ons fornuis wordt afgedekt door een houten bak die er elke dag op- en afgaat. Wij wonen in een oude winkel op de gelijkvloerse verdieping, op die manier blijft het een beetje die esthetiek behouden.’
‘Gezinnen spenderen steeds meer tijd samen in de keuken’, treedt interieurontwerper Erica Jacobs hem bij. ‘Kinderen komen thuis van school, maken hun huiswerk terwijl jij het eten bereidt… De keuken wegwerken als een aparte, functionele ruimte gebeurt daardoor bijna niet meer. Die vraag leeft vooral nog bij een oudere generatie, of wanneer de architectuur van een huis het niet anders toelaat.’
Koken op het aanrecht
Hoe zet je een vuur aan dat niet bestaat? Nog geen minuut nadat ik de met bouillon gevulde pot op het werkblad plaats, is hij al aan het koken. Dat beeld vinden mijn hersenen moeilijk te bevatten. Met een afstandsbediening zet ik het onzichtbare vuur wat zachter, terwijl ik met een zekere twijfel een ui en enkele teentjes look voor een risotto rechtstreeks op het aanrecht snijd. De keuken van de toekomst zit me duidelijk nog niet helemaal in de vingers.
Ik sta te koken in de Antwerpse showroom van Cosentino. Het Belgische merk Novy lanceerde samen met het Spaanse bedrijf begin dit jaar zijn ‘Undercover’-model: een geïntegreerde kookplaat in een werkblad van het keramische materiaal Dekton. Lees: het lijkt alsof er helemaal geen vuur aanwezig is. Voorlopig hebben zeven Belgische huishoudens de kookplaat in huis. Vier kleine metalen stipjes geven aan waar ik mijn kookpotten moet neerzetten.
Het product past perfect in de groeiende trend van inductievuren die worden ingewerkt in aanrechten. Onder meer de Italiaanse fabrikant Infinity Surfaces, maar ook de Duitse merken Gaggenau en Invisacook pakken uit met hun ‘onzichtbare’ kookplaten. ‘De klassieke kookplaat zal niet verdwijnen,’ gelooft Eike Fuchs, CEO van Invisacook Europe, ‘maar de groeiende vraag naar ruimtebesparende oplossingen maakt deze producten aantrekkelijker. Het kan niet alleen worden ingebouwd in keukenbladen, maar zelfs in een eettafel.’
Ook Ignace Soete van Novy denkt dat die multifunctionaliteit het product zo innovatief maakt. ‘Met dit concept krijg je een groot werkblad, waarop je bij ons bovendien mag snijden alsof het één grote snijplank is, ideaal voor kleinere keukens. Evengoed kun je het perfect gebruiken als een soort tafel om je krant aan te lezen. Ook esthetische argumenten spelen mee: een kookvuur is voor veel mensen een doorn in het oog. Nu verdwijnt dat helemaal.’
Een tomatenrisotto met burrata later moet ik toegeven dat het aangenaam koken is op een onzichtbaar vuur – eens je hoofd helemaal mee is. Of ik het zelf onthoud voor mijn keuken? Daar houdt het prijskaartje me tegen. Je betaalt 3999 euro voor drie kookzones, 4299 euro voor vier, ongeveer het dubbele van een gewone inductieplaat omdat hij krachtiger moet zijn om door het aanrecht heen te werken. Ook bij andere aanbieders ben je algauw enkele duizenden euro’s kwijt. Wat als het vuur dan kapotgaat? ‘Het is zo ontworpen dat de ingebouwde inductiemodules gemakkelijk vervangen kunnen worden’, countert Ignace Soete. ‘Het is zeker niet zo dat je dan meteen ook je hele aanrecht moet vernieuwen.’
Toch gokt interieurontwerper Erica Jacobs dat de gemiddelde Belg nog even de boot zal afhouden. ‘Ik voel dat er aanvankelijk altijd een zeker wantrouwen is ten opzichte van dergelijke nieuwe snufjes. Vermoedelijk zal dit vooral een specifieke groep designliefhebbers aanspreken. Zelf zal ik het zeker niet pushen. Ik werk niet met dergelijke synthetische materialen zoals die keramische plaat en zal altijd natuursteen verkiezen. Ook bij het ruimtelijke argument stel ik me vragen: je kunt toch ook perfect een houten snijplank op je aanrecht leggen? Het voelt meer als een antwoord op de vraag van ontwerpers dan van de klant.’
Keuken als statussymbool
Voor wie een dergelijke tijdreis nog niet aankan zonder Touristil zijn er natuurlijk andere manieren om je keuken minimalistisch in te richten. Volgens verschillende ontwerpers die we spraken, begint de Belg zo voorzichtig kookplaten met ingebouwde afzuigsystemen te omarmen – intussen toch ook al enkele decennia op de markt. Is het einde van de ‘lelijke’ en vooral zichtbare dampkap definitief aangebroken?
‘Het creëert meer opties’, knikt interieurontwerper Pieterjan. ‘Bij een normale dampkap zit je met een maximumhoogte ten opzichte van het werkvlak, door die geïntegreerde afzuigkap valt meteen heel dat idee weg dat dat erboven moet hangen. Je bent als ontwerper niet meer gebonden aan een luifel, waardoor je letterlijk in het midden van je ruimte een open blok kunt zetten met je kookplaat daarin.’
Ook de markt heeft dat duidelijk begrepen. Zo goed als elke fabrikant van afzuigsystemen biedt vandaag zijn eigen alternatief aan, van Miele tot Smeg, van V-Zug tot AEG. Vooral de producten van het Oostenrijkse bedrijf Bora lijken een nieuw soort statussymbool geworden, aan de designkeukens op Instagram te oordelen.
‘Steeds meer mensen omarmen minimalistische keukenconcepten waarbij de keuken naadloos aansluit op de leefruimte’, bevestigt Bora-oprichter Willi Bruckbauer. ‘Een opdringerige afzuigkap past gewoon niet in die visie. Ik ben ervan overtuigd dat we de klassieke dampkap uiteindelijk standaard zullen vervangen. Het moderne leven is snel en mensen willen strakke lijnen, open ruimtes en slimme oplossingen. Minimalisme gaat niet alleen over uiterlijk vertoon; het gaat over het creëren van een ruimte die uitnodigend en praktisch aanvoelt.’
Maar werkt zo’n minimalistische keuken ook even goed? Bij keukenbouwer bulthaup word ik opgewacht door Matthias Merlin, salesmanager van Bora in België. ‘De keuken heeft de auto weggeduwd als statussymbool’, glimlacht Merlin, terwijl hij zijn vuur aanzet en een pak worsten erbij neemt. Een zwarte klep schuift opzij in het vuur en toont het ingebouwde afzuigsysteem. ‘Belgen investeren doorgaans veel in hun keuken, en dus ook in hun toestellen. Toch zijn we als het op deze systemen aankomt doorgaans nog iets conservatiever dan bijvoorbeeld de Nederlanders, die wel al veel meer de voordelen zien.’
Wanneer hij het vlees begint te bakken, zie ik hoe de damp meteen de goot in wordt geslurpt, als door een gulzig kind. Ik herken het beeld van vrijwel elke promofoto, waar ik tot nu mijn twijfels bij had aangezien het tegen mijn buikgevoel inging. Damp stijgt toch? ‘Voor kookpotten tot twintig centimeter hoog werkt het even goed als een klassieke dampkap’, zegt Merlin. ‘Anders raden we aan om een deksel te gebruiken.’
Weg met de waterkoker
‘Keukenrommel opruimen zag er nog nooit zo stijlvol uit’, kopte The New York Times eind vorig jaar boven een trendartikel waarin zelfs de esthetische impact van broodroosters en waterkokers gehekeld werd. ‘Nu de keuken meestal een pronkstuk is dat de persoonlijkheid van de eigenaren uitdrukt, wil je niet dat alle apparaten op het aanrecht rommelig ogen’, klonk het.
De krant noteerde daarom de opmars van de zogenaamde hidden counter en hidden pantry, oftewel een verborgen aanrecht en berging die je keuken eenvoudiger net zouden houden. In plaats van je toestellen steevast op je aanrecht te zetten, integreren steeds meer keukenontwerpen een kast met werkblad die eenvoudig open en dicht kan.
‘Ook daar speelt weer die nood aan visuele rust in de keuken’, denkt Erica Jacobs. ‘We hebben veel toestellen die we niet continu gebruiken, maar liever ook niet telkens uit een kast tillen. Mensen vinden het heel aangenaam dat ze vuile hoekjes gemakkelijk kunnen verstoppen als er mensen over de vloer komen. Het beperkt de ruis.’ Ook de hidden pantry heeft voordelen, meent ze. ‘Je bent dan niet gebonden aan een hele rij kasten, maar richt een kleine, afgesloten ruimte functioneel in. Je kunt er de vrijstaande en lompe toestellen plaatsen, zoals een diepvriezer. Het is daarnaast een slimme besparing. In plaats van duur maatwerk te laten produceren, kun je werken met goedkopere, losstaande rekken.’
Die rommel is de reden dat Pieterjan de huidige trend van keukens in de leefruimtes verafschuwt. ‘Het maakt dat je gewoon altijd moet opruimen. Ik voorzie wel vaker ontbijthoekjes waar je het koffiezetapparaat of de sapcentrifuge in kwijt kunt, maar een heel aanrecht verstoppen is ook niet nodig als je je plannen slimmer indeelt.’ En de verstopte berging? ‘Bij de voorbeelden die ik al zag, staan niet gewoon de conserven met tomaten op het schap, maar is ook dat een uitgekiend design’, lacht hij. ‘Het wordt zo eerder een verlengde van de keuken, een winkeltje dat er opnieuw perfect moet uitzien met de juiste potjes of servies. Dan verruim je het probleem gewoon.’
Hart en ziel
Is de ideale keuken nog wel te vinden als ze dermate verstopt wordt, vraag ik me af wanneer ik door verschillende brochures blader. ‘Ik denk dat veel mensen door deze perfecte plaatjes vandaag een ruimte ambiëren waar ze zelf eigenlijk niet in zouden kunnen leven’, zegt Jacobs. ‘Ze staan er niet bij stil dat ze de keuken ook zelf constant zouden moeten aankleden en onderhouden. Al kokend maken we nu eenmaal rommel. De esthetische keuken is niet altijd de meest gebruiksvriendelijke keuken. Dat is iets waar designers zich ook regelmatig schuldig aan maken.’
We noemen de keuken steevast het hart van ons huis: dreigen we dat hart op deze manier niet te breken? Zo’n vaart zal het niet lopen, besluit Dries Otten. ‘Het blijft de plek waar we eten maken voor onze familie en vrienden. Er bestaat niets mooiers dan samen eten met een glas wijn, en dat vertrekt nog altijd vanuit de keuken. Of je toestellen nu verstopt zijn of niet.’
Lees ook: Blikvanger in de keuken: 7 kookeilanden om bij weg te dromen
