Huisjes inrichten, white noise of helemaal géén geluid; anno 2025 zijn er talloze apps en tools op de markt die beloven onze concentratie op te krikken. Maar is die focus effectief steeds meer aan het wegebben? Zo ja, zijn concentratieapps en -tools hun opslagruimte en geld wel waard? Drie experts beantwoorden onze prangende vragen. Alvast bedankt voor uw aandacht.
Focussen en concentratie lijken anno 2025 wel topsport: niet iedereen heeft er talent voor en oefening blijft cruciaal. Bovendien lijkt het steeds moeilijker om onze aandacht vast te houden. ‘Onze algemene focus is gedaald’, bevestigt dr. Noëlle Kamminga, gepromoveerd in de neurologie, psycholoog, auteur en CEO van de PPEP4ALL Academy. ‘We kunnen onze aandacht moeilijk behouden omdat we voortdurend worden afgeleid, bijvoorbeeld door onze smartphone. Personeelstekorten en zwaardere takenpakketten zorgen voor een hogere werkdruk, terwijl we die steeds vaker moeten combineren met zorgtaken als gevolg van de vergrijzing. Ook die dubbele belasting schaadt onze concentratie en verhoogt onze stressniveaus. Het blijft een kip-en-ei-verhaal: aandachtsproblemen veroorzaken stress, maar overmatige stress ondermijnt op zijn beurt onze concentratie, en dat werkt elkaar voortdurend in de hand.’
‘Daarnaast zoeken we als mens van nature voortdurend naar kleine dopamineshots, die we krijgen door steeds van prikkel te wisselen’, zegt Elke Geraerts, doctor in de psychologie, auteur, keynote spreker en CEO van Better Minds at Work. ‘Sociale media spelen daar gretig op in: voor je het weet, word je gestuurd door hun algoritmes en open je de ene app na de andere voor je volgende dopaminestoot.’ Onze steeds snellere en luidruchtigere omgeving heeft ons bovendien vervreemd van rust en stilte. ‘We ervaren stilte tegenwoordig zelfs als ongemakkelijk of abnormaal, terwijl net dat de ideale omstandigheden zijn om focus te vinden.’
Wat we nodig hebben om te concentreren, is aandacht voor de informatie die via onze zintuigen binnenkomt. Dr. Kamminga legt uit: ‘Wanneer we die aandacht kunnen vasthouden, ontstaat concentratie. Die is nodig om informatie vast te leggen in het korte- of langetermijngeheugen. Daarna nemen de uitvoerende functies het over: nadenken, redeneren, structureren, problemen oplossen en plannen. Ons brein moet dus eerst voldoende aandachtig kunnen zijn, en dat lukt beter wanneer we afleiding beperken. Ook angst, stress en depressieve gevoelens kunnen dit proces verstoren. In dat geval is stressmanagement zinvol, denk aan mindfulness of ontspanningsoefeningen.’
Switch-tasken
Multitasken lijkt het nieuwe normaal, maar het is nefast voor onze aandacht, stressmanagement en prestaties. Denk aan administratieve taken terwijl er mails binnenstromen, de radio speelt, je smartphone oplicht, de postbode aanbelt en je tussendoor ook nog de was doet. Door zulke taken door elkaar uit te voeren, krijgt je brein geen kans om echte focus te vinden. ‘Een brein kan zich maar op één ding tegelijk richten’, zegt dr. Geraerts. ‘Als we dan toch over multitasking spreken, noem het liever ‘switch-tasking’: je wisselt tussen taken, maar voert ze niet gelijktijdig uit.’
Digitale platformen, apps en sociale media hebben er alle baat bij dat we snel afgeleid zijn. Het is onze taak om grenzen te stellen en onze focus terug te claimen
Switch-tasken, iets wat we allemaal doen, heeft echter een grote mentale kost. ‘Na een onderbreking of taakwissel duurt het gemiddeld 25 minuten voor je weer volledig geconcentreerd bent. Het wisselen zelf vergt bovendien veel mentale energie en vermindert je flexibiliteit, omdat er minder ruimte overblijft voor onverwachte gebeurtenissen. Je maakt ook meer fouten en blijft vaak aan de oppervlakte hangen, zonder informatie in de diepte te kunnen bestuderen en analyseren. Daarnaast lijdt je geheugen, omdat focus essentieel is om zaken op te slaan.’
En ook lichamelijk heeft multitasken gevolgen. ‘Elke keer je overschakelt van je taak naar je smartphone of naar een pot kokend water op het vuur, interpreteert je brein dat als een nieuwe mogelijke dreiging. Daardoor schiet het in een fight-or-flightreactie, waarbij adrenaline vrijkomt. Op langere termijn kan dat leiden tot chronische stress.’
Nieuw luxeproduct op de markt
Die moeilijk grijpbare focus is vandaag iets wat we steeds vaker bewust najagen, zoals een strakke kaaklijn of pilatesarmen. Dan rijst de vraag: is focus het nieuwste luxeproduct? ‘Aangezien het niet meer voor iedereen is weggelegd om je nog volledig te kunnen concentreren en je af te schermen van werktelefoontjes en omgevingsgeluid, kan je inderdaad stellen dat spontane focus een luxeproduct is in 2025’, aldus dr. Geraerts.
En in haar boek(en) Focus is het Nieuwe Goud beschijft de auteur dat het focusmes aan twee kanten snijdt. Terwijl de particulier een verlies opmeet, is het voor techreuzen en -startups een goudmijn. ‘Digitale platformen, apps en sociale media hebben er alle baat bij dat we snel afgeleid zijn. Onze aandacht levert hen goud op, of dat nu via directe inkomsten of advertentieopbrengsten is. Hoe meer ze onze focus kunnen kapen, hoe beter voor hen. Daarom is het in de eerste plaats onze taak om grenzen te stellen en onze focus terug te claimen.’
Marketingtruc of hulpmiddel?
Ironisch genoeg kunnen we bij het terugvinden van focus en grenzen stellen net vandaag hulp vinden in digitale tools: smartphone-apps die focusmomenten timen of organiseren, to-do-lijstjes aanbieden of tijdelijk andere apps blokkeren. ‘Accountability’-apps werken dan weer met een buddysysteem, zodat iemand anders je vorderingen kan volgen. Andere applicaties helpen je hoofd leegmaken via gepersonaliseerde soundscapes, brown of white noise, meditatie- en ademhalingsoefeningen, of laten je een virtueel huis inrichten als beloning voor het niet checken van je smartphone. En laten we ook noise-cancelling headphones niet vergeten, die inmiddels uitgerust zijn met ANC (Active Noise Cancellation): microfoons die omgevingsgeluid detecteren en neutraliseren met tegengestelde geluidsgolven.
Echte concentratie ontstaat niet door technologie, maar door mentale training. Vergelijk het met een fitnesstracker: die kan je motiveren, maar je zal zelf fitter moeten worden
Enige terughoudendheid tegenover de brede waaier aan concentratie-apps is daarbij niet misplaatst, want is het een marketingtruc of echte hulp? ‘Zolang een app aandacht, concentratie en geheugen écht verbetert, kan ze wat mij betreft een waardevol hulpmiddel zijn’, stelt dr. Kamminga. ‘Controleer altijd of ze gebaseerd is op wetenschappelijke inzichten en beschikt over een certificaat.’ Ook Elke Geraerts is een voorzichtige voorstander: ‘Ze sensibiliseren en kunnen structuur bieden, bijvoorbeeld door afleidende apps te blokkeren of overzicht te creëren. Maar ze geven je geen innerlijke focus. Echte concentratie ontstaat niet door technologie, maar door mentale training. Vergelijk het met een fitnesstracker: die kan je motiveren, maar maakt je niet fitter, dat ga je zelf moeten doen.’
Ook volgens Oscar De Bos, focus expert, auteur, keynote spreker, programmeur en directeur van Focus Academy, kunnen apps soelaas bieden wanneer je hoofd overloopt. ‘Met to-do-lijstjes of notitie-apps kan je je gedachten van je af schrijven, zodat je minder wordt afgeleid door wat er in je hoofd blijft rondspoken. Voor mensen met concentratieproblemen of ADHD kunnen timer-apps echt helpen. Noise-cancelling headphones en apps met achtergrondgeluiden kunnen bovendien omgevingsgeluiden, zoals collega’s die grapjes maken, maskeren.’
‘Laat je echter niet vangen door apps die je overspoelen met meldingen; die leiden je vaak nog meer af. Ook programma’s met overdreven claims mijd ik liever: apps die beloven dat je urenlang gefocust zult werken, of dat ze hersenverbindingen kunnen versterken waardoor je je sneller kunt concentreren. Apps blijven hulpmiddelen, en echte focus kost nu eenmaal meer tijd.’
Wetenschappers van ons eigen brein
Kiezen welke app bij jou past, is geen sinecure. ‘In 2019 waren er al 250.000 tot 350.000 bekende e-healthtoepassingen; anno 2025 zijn dat er ongetwijfeld nog veel meer’, zegt dr. Kamminga. Daardoor is het voor gebruikers moeilijk om door de bomen het bos nog te zien. Bovendien werkt elk brein anders, waardoor je moet ontdekken welke ondersteuning jij precies nodig hebt.
‘Ik gebruik zelf een notitie-app die ik zelf ontwikkelde waarin ik snel gedachten kan neerschrijven, een app om mijn concentratieblokken te timen – ook zelf geprogrammeerd – en een derde die me dagelijks de belangrijkste updates uit sociale media en onderzoeksplatformen toont. Zo hoef ik niet meer zelf op zoek naar nieuws uit de sector, blijf ik gefocust en voorkom ik eindeloos doorklikken’, zegt De Bos.
Laat je niet vangen door apps die je overspoelen met meldingen; die leiden je vaak nog meer af
Elke Geraerts gebruikt een app die afleiding vermindert door storende apps te blokkeren en je gebruiksdata bij te houden. ‘Die data is interessant, want ik vind dat we te weinig nieuwsgierig zijn naar ons eigen brein. Onderzoek wat jouw valkuilen zijn en kies op basis daarvan de juiste strategie om je focus te behouden. Is dat met een app? Word je dan bewust van hoe jij reageert op verschillende apps en tools.’
Meer data uit technologische snufjes is echter niet altijd beter, waarschuwt ook Noëlle Kamminga. ‘Pas op voor self-fulfilling prophecies en blijf verbonden met wat er in je lichaam gebeurt. Leer luisteren naar jezelf. Beslissingen nemen op basis van enkel cijfers en data mag nooit de norm worden.’
Ook door optimale omstandigheden te creëren, kan je je concentratie een duwtje in de rug geven. ‘Voor de meeste mensen betekent dat een prikkelarme ruimte, terwijl anderen net wat muziek nodig hebben. Ook dat is heel individueel’, vertelt dr. Geraerts. Het is vooral belangrijk om je brein te conditioneren, bijvoorbeeld via een aandachtritueel. ‘Net voor ze een topprestatie moeten leveren, zie je topsporters vaak dezelfde handelingen uitvoeren. Dat zijn geen tics, maar signalen aan het brein: ‘nu wordt het menens’. Zelf zet ik een bepaald liedje op wanneer ik me echt moet concentreren.’ Ook je bureau opruimen of een bepaalde soort thee zetten kan helpen. Oscar De Bos kiest voor nog een andere aanpak: ‘Soms zet ik epische filmmuziek op om mijn brein te laten denken dat mijn werktaken even spannend zijn als een of andere queeste. Alles om die motivatie aan te wakkeren.’
Rust en herstel
Als concentreren topsport is, dan zijn rust en herstel een essentieel onderdeel van vooruitgang. ‘Het is een illusie dat iemand acht uur per dag geconcentreerd kan werken. Je hebt een balans nodig tussen focussen en ontfocussen. Dat laatste helpt je om te recupereren, energie op te doen en je brein optimaal te laten functioneren. Tijdens rust krijg je bovendien een helikopterview over je dag. Redeneren, beslissingen nemen en nieuwe inzichten vergaren lukt pas wanneer je vertraagt en jezelf afstand gunt’, zegt Elke Geraerts. Dus moeten we op zoek naar een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning, liefst offline.
Leer luisteren naar je lichaam. Beslissingen nemen op basis van enkel cijfers en data mag nooit de norm worden
Net daarom lijkt een app die je eraan herinnert om te pauzeren misschien vreemd. ‘Toch kunnen focusapps die entertainmentapps tijdelijk blokkeren een grote hulp zijn’, aldus dr. Geraerts. ‘Zo wordt je de toegang ontzegd tot het ‘dopamine-casino’ en kan je je smartphone gebruiken waarvoor hij bedoeld is. Al blijft volledig offline gaan natuurlijk het sterkst.’ De Bos vult aan: ‘Apps kunnen ook erg nuttig zijn voor mensen die in een race tegen de klok werken en door hun hyperfocus vergeten te pauzeren. Rustmomenten zijn ook dan onmisbaar.’
Een schreeuw om aandacht
De opkomst van AI en andere technologische ontwikkelingen zal er waarschijnlijk voor zorgen dat focusapps niet snel zullen verdwijnen – en misschien hoeft dat ook niet. ‘Zolang we apps en tools niet als dé oplossing zien, maar als hulpmiddel, kunnen ze mentale training versterken’, zegt dr. Geraerts. ‘Het komt erop aan technologie bewust in te zetten en ze naar onze hand te zetten, niet omgekeerd.’
Toch leeft de vrees dat onze aandacht steeds vluchtiger wordt. Dr. Kamminga: ‘Ik ben bang dat we steeds meer zullen steunen op technologie, waarbij AI een hoofdrol speelt. Daardoor riskeren we minder parate kennis op te bouwen, omdat we het gehele cognitieproces niet meer (volledig) doorlopen. Dat kan leiden tot veranderingen in onze hersenpaden en tot (over)actieve hersengebieden. Als we ons volledig laten leiden door digitale processen, komt ook ons mentaal welzijn onder druk te staan, onder meer door het hoge tempo van informatieverwerking en de bijkomende stress.’
Focussen blijft dus een vaardigheid die we ook offline moeten blijven trainen. ‘Het is waardevol om jezelf te oefenen in concentratie zonder technologische hulpmiddelen. Het zou zonde zijn als we uitsluitend zouden vertrouwen op blokkeer- en timer-apps, terwijl je jezelf ook kunt trainen met iets eenvoudigs als een keukenwekker of door je telefoon bewust weg te leggen’, aldus De Bos. Met andere woorden: een warme oproep om steeds meer grip op de eigen aandacht te krijgen, in een wereld die steeds meer om die aandacht schreeuwt.
Wie zijn onze experts?
– Dr. Elke Geraerts is doctor in de psychologie, auteur, keynote spreker en CEO van internationaal consultancybedrijf Better Minds at Work. Ze bekleedde posities aan de universiteiten van Harvard, St. Andrews, Maastricht en Rotterdam en was gastprofessor aan de UGent. Ze is auteur van zes boeken, waaronder ‘Focus is het nieuwe Goud. Efficiënt werken en Stressvrij leven in een wereld vol afleiding’.
– Dr. Noëlle Kamminga studeerde geneeskunde en psychologie (tegelijkertijd), is gepromoveerd in de Neurologie en grondlegger van het PPEP4ALL programma. Naast directeur van de PPEP4ALL Academy werkt ze in het Maastrichts Universitair Medisch Centrum (MUMC+) op de afdeling psychiatrie/medische psychologie.
– Oscar De Bos is focus expert, auteur, keynote spreker, programmeur en directeur van Focus Academy. Hij is co-auter van de boeken Focus AAN/UIT, Focus Bites en Focus Routine en ontwikkelde apps zoals zenpen.app en focusmode.com voor het bevorderen van een betere focus. Ook presenteert hij de maandelijke podcast Focus Bites, waarin hij luisteraars een update geeft van de laatste inzichten en nieuwste tools voor meer focus.
