Wie weleens op sociale media vertoeft, of met een oplettend oog door de stad kuiert, merkt dat low intensity-sporten steeds meer aanhangers winnen. De selfies van mensen die aan reformer pilates doen zijn legio, net als de studio’s die als paddenstoelen uit de grond schieten. En je moet al over snelle reflexen beschikken om een plekje in een les te bemachtigen. Twee experts leggen uit waar die studio’s – en vooral hun leerlingen – vandaan komen.
Sporten en bewegen zijn het nieuwe statussymbool. De marathons die je liep worden gretig in de strijd gegooid tijdens sollicitatiegesprekken of op datingsites. Wie Tinder en Bumble liefst overslaat, sluit zich dan weer aan bij een running crew in de hoop daar zijn toekomstige tegen te komen. Extreme wandelvakanties getuigen van een avontuurlijke geest en doorzettingsvermogen, en of je al dan niet de kraaipositie in yoga onder de knie hebt, is een graadmeter voor mentale kracht.
En hoewel intensieve duursporten als lopen, fietsen, fitnessen en zwemmen tot de vijf populairste sporten in Vlaanderen behoren, blijft wandelen de absolute nummer één. Opvallend is ook dat mind-and-body-workouts zoals yoga (op de zesde plaats) en pilates in de voorbije vijf jaar naar de top vijftien zijn geklommen. Intussen kennen voetbal en andere clubsporten een minder significante groei.
Zijn we massaal op zoek naar beweging die mentale rust biedt in een wereld vol prikkels? Of is het ons allemaal te doen om die pilatescore? Aan wat hebben zogenoemde trage sporten hun succes te danken? We leggen de vraag voor aan een sportsocioloog en een expert in slaap en prestaties.
Een wereld in beweging
Volgens prof. Jeroen Scheerder, hoogleraar sportsociologie aan het Departement Bewegingswetenschappen van de KU Leuven, is er sinds de coronacrisis een merkbare verschuiving in hoe we sport beleven. ‘Alles wat indoor gebeurde, zeker sporten in clubverband, werd tijdelijk opgeschort. Mensen trokken naar buiten voor een stevige wandeling, een rustige fietstocht of zelfs een lichte jogtraining. Ook fitnessen in de openlucht werd het nieuwe normaal.’
Of er nu een financiële, politieke of gezondheidscrisis door de maatschappij raast; onze eigen lichaam en geest blijven onze enige zekerheid
Tegelijk zijn we ons door de gezondheidscrisis veel bewuster geworden van onze gezondheid, zowel fysiek als mentaal en sociaal. ‘Want of er nu een financiële, politieke of gezondheidscrisis door de maatschappij raast, onze eigen lichaam en geest blijven de enige constante, onze enige zekerheid.’
Ook volgens Sophie Bostock, slaapexpert en doctor in de gezondheidspsychologie, is er de voorbije jaren de bewustwording gegroeid dat sport goed voor ons is, mede dankzij de technologie van smartwatches. We spreken haar na haar keynotespeech bij de lancering van de nieuwste Samsung-smartwatch. ‘Mijn ouders kijken vreemd op van iemand die voor zijn plezier gaat sporten. Maar jongere generaties zijn zich veel meer bewust van hoe goed beweging voor je is. Het gebruik van wearables speelt daar een grote rol in: dankzij de metingen zie je de positieve meteen op je scherm verschijnen.”
‘Door die wearables en apps zoals Strava zijn de geregistreerde trainingen een bevestiging van het imago en de identiteit van de drager, wat vooral bij gen Z’ers een grote rol speelt’, legt prof. Scheerder uit.
‘De digital natives zien sport als een verlengde van hun persoonlijkheid, waar boomers op zoek gaan naar sporten die ze alleen kunnen doen, en vormen van beweging die hen even wegtrekken uit een wereld die steeds gejaagder wordt. Ze hebben misschien andere beweegredenen, maar beide generaties vinden elkaar wel in een aantal zelfde sporten, waaronder loop- en fietssport, maar ook yoga en hiken.’
Alleen in groep
Ook de verschillende genders ontmoeten elkaar in dezelfde soort workouts. Zo zijn er vandaag evenveel vrouwen als mannen die aan loopsport doen.
Waar wel een pijnlijk verschil opvalt? Sociale klasse. ‘Of het nu om high of low intensity-sporten gaat: kortgeschoolden vinden minder snel aansluiting bij de populairste sporten van vandaag, die meer wellnessproducten dan sportactiviteiten lijken te zijn geworden.’
‘Dat populaire sporten zoals recreatief lopen, recreatief wandelen, yoga, pilates en recreatief zwemmen een minder kapitaalkrachtige groep in mindere mate bereiken, wordt deels ook versterkt door de commercialisering en privatisering van die sporten. Dat is een van de vijf trends die prof. Scheerder uit zijn onderzoek destilleerde.
De digital natives zien sport als een verlengde van hun persoonlijkheid. Met de hulp van wearables en apps zijn hun trainingen een bevestiging van hun identiteit
Individualisering is een tweede trend, met de relatieve stagnatie van clubsport als indicator. ‘Al betekent dat niet dat we sportegoïsten zijn geworden. We zien tegelijk een massale opkomst van sociale sportevenementen, groepslessen en running crews. We blijven zoeken naar verbinding met gelijkgestemden, maar we willen wel onze eigen agenda bepalen.’
Een derde trend is de verschuiving van indoor naar outdoor sportbeleving: de loopband wordt ingewisseld voor de openbare weg, een grasveldje doet dienst als yogamat.
Ten vierde is er de digitalisering en virtualisering van bewegen. Of zoals het populaire gezegde luidt: ‘Als het niet op Strava staat, bestaat het dan wel?’ Dankzij slimme horloges, apps en AI kunnen mensen hun vooruitgang beter dan ooit tracken – data die vervolgens wordt ingezet om hoger op de statusladder te klimmen.
Diezelfde wearables voeden ook de vijfde trend: personalisatie. ‘Mensen doen steeds vaker een beroep op een personal trainer, of op AI voor een persoonlijk trainingsschema met bijhorende feedback’, aldus prof. Scheerder.
De kracht van traagheid
Naast triatlons en ironmans krijgen we vooral online beeldverslagen van yogaretreats en hikingavonturen. Ook al was er voor de coronacrisis al sprake van een verlangzaming in de sportbeleving, is die hang naar tragere sporten volgens de hoogleraar versterkt tijdens en na de coronaperiode. Binnen zitten dwong ons om onze geest te verruimen en creatief om te gaan met wat wel mogelijk was.
‘We moesten dan wel in ons kot blijven, maar bewegen bleef essentieel’, zegt prof. Scheerder. ‘Dat gebeurde tijdens de coronaperiode niet langer in de fitness of sporthal, maar in de woonkamer met online yoga- en pilateslessen. Die home practice zetten we vandaag nog altijd verder, en daar heeft de markt handig op ingespeeld.’
Door twee jaar toe te leggen op die low intensity-sporten, ondervonden mensen ook de vele voordelen ervan. Dr. Bostock legt uit: ‘Bij mind-and-body-oefeningen versterk je de connecties in het brein tussen de prefrontale cortex, ons rationele brein, en de amygdala, het emotionele controlecentrum.
Het resultaat: je kan beter focussen en je stress reguleren. Net dat is de kracht van yoga en meditatie: je leert jezelf en je emoties te reguleren, te aarden en rust toe te laten, wat je veerkrachtiger maakt. En een gelukkig en gezond mens is iemand met een goed aanpassingsvermogen.’
Bij mind-and-body-oefeningen versterk je de connecties in het brein. Het resultaat: je kan beter focussen en je stress reguleren. Net dat is de kracht van yoga en meditatie
En er is meer. ‘Voor mensen met insomnia is sport – zowel intensief als minder intensief – een bewezen remedie voor betere slaap’, zegt dr. Bostock. ‘Daarnaast wordt beweging vaak omschreven als het meest onbenutte middel tegen mentale gezondheidsproblemen. Beweging verbetert onze stemming doordat stoffen zoals endorfines en serotonine vrijkomen en het werkt ontstekingsremmend. Het is simpel: je zoekt wat voor jou werkt, wat je graag doet en haalbaar is voor jouw lichaam. Trage sporten zijn toegankelijker voor iedereen, en misschien schuilt daarin ook wel gedeeltelijk hun succes.’
Yin en yang
Zowel intensieve als minder intensieve vormen van beweging zijn voordelig voor lichaam en geest. Wat nóg beter is dan kiezen tussen de twee? Beide bewegingsvormen combineren. ‘Voorafgaand aan bijvoorbeeld hun zwemtraining, doen multisporters als triatleten spierversterkende oefeningen’, vertelt prof. Scheerder. ‘Niet met fitnessapparatuur, maar met hun eigen lichaamsgewicht, net zoals dat gebeurt in pilates of yoga. Zo wordt een klassieke training ideaal aangevuld met tragere workouts die focussen op core, stabiliteit en kracht.’
Daarnaast kunnen workouts met lagere intensiteit ook een herstellende functie hebben. Wie hard werkt, moet immers ook hard rusten. Dat doe je in de eerste plaats door gezonde slaapgewoonten. ‘Alleen dan is het lichaam volledig aan het rusten en kan het brein zijn werk doen’, weet Bostock.
Maar ook zachte bewegingen kunnen dat herstel ondersteunen. ‘Je bloeddruk en hartslag dalen, je cortisollevels dalen en je lichaam komt in een hersteltoestand.’ Zo blijken intensieve en trage workouts elkaar perfect aan te vullen. En ze leveren je vast ook dubbele statuspunten op.
Wie zijn onze experts?
– Prof. dr. Jeroen Scheerder is hoogleraar sportsociologie aan het Departement Bewegingswetenschappen van de KU Leuven.
– Dr. Sophie Bostock is slaapexpert, keynote spreker, consultant rond slaap en prestaties. Ze heeft een diploma in geneeskunde en ondernemerschap en een doctoraat in de psychobiologie.
Samsung GalaxyWatch 8 is de nieuwste smartwatch van Samsung. De horloge helpt je dagelijkse activiteit te registreren en bevat verschillende features zoals stress monitoring, sleep coaching en een energy score, om bewuster te bewegen.
