Stella McCartney is ontwerpster, zakenvrouw en milieuactiviste, maar voor haar zal mode altijd op de eerste plaats komen. 'Dat moet wel, zie je. Want de enige manier waarop ik het onderwerp kan aankaarten waarover ik het wil hebben, is door een product te maken dat de klant wil kopen en waaraan ze haar zuurverdiende geld wil besteden. Als het product niet goed is, is er geen dialoog met de klant. Als ik geen succesvol bedrijf heb, ben ik alleen maar een milieubewust iemand die toevallig de dochter is van Paul McCartney, en dan zijn we in drie seconden uitgepraat. Dan wil niemand horen wat ik te zeggen heb.'

Slechts één procent van alle kleding wordt gerecycleerd. Waar zijn we mee bezig?

In maart werd McCartney een van de machtigste onafhankelijke spelers in de modewereld. Ze kocht het aandeel van 50 procent dat de luxegroep Kering in haar zaak had, en werd zo enige eigenaar. Ze beschrijft haar besluit als 'cruciaal voor mijn erfgoed'. Een analist bij Citigroup schat de omzet van het merk in het afgelopen jaar op zo'n 260 miljoen euro. Tel daarbij een nieuwe shop op het prestigieuze Bond Street in Londen, een lucratief partnership met Adidas, en je beseft dat Stella McCartney een grote naam is, maar nog altijd een minibedrijfje in vergelijking met de flagshipmerken van Kering: Gucci en Saint Laurent. In plaats van een klein Kering-label te zijn, is Stella McCartney nu een trotse zelfstandige. En als je bedenkt dat de Beatles voor de nieuwe generatie millennials niet meer zijn dan een stukje geschiedenis, kun je concluderen dat Stella op haar 46ste niet alleen het lot van haar merk in eigen handen heeft genomen, maar ook bepaalt waar de naam McCartney in de 21ste eeuw voor staat. 'Dat ik zelf naam maak, is heel belangrijk', zegt ze. 'Het heeft te maken met wat je nalaat. Mijn grootvader (Lee Eastman) had als motto 'doorzetten' en dat heb ik altijd willen doen.'

Herfst-winter 2018-2019 © GF

Geen paniek

We spreken McCartney in het V&A in Londen bij Fashioned from Nature, een tentoonstelling die draait rond de complexe relatie tussen mode en de natuur. Precies het onderwerp dat McCartney al meer dan twintig jaar obsessief bezighoudt. Ze was een buitenbeentje toen ze in 2001 haar diervriendelijke, ecologische merk lanceerde, maar inmiddels zijn er anderen die haar volgen. 'Toen ik jonger was, reageerden de mensen niet altijd prettig als je tijdens een etentje zei dat je vegetariër was. Ik leerde dus al vroeg hoe ik dat soort gesprekken moest voeren en hoe ik het onderwerp kon introduceren bij mensen die er anders over denken.'

Haar eigen glossy uiterlijk - ze draagt een klassieke camel trui en een elegante witte broek met hooggehakte veganistische schoenen - is zoals altijd mijlenver verwijderd van hoe ze zelf het cliché van de ecomode omschrijft als 'een zelfgehaakte trui en een juten tas'. Ze is diep geschokt door de ecologische voetafdruk die de mode nalaat: 'Maar één procent van de kleding wordt gerecycleerd, waar zijn we mee bezig?' Maar evengoed heeft ze een passie voor mooie kleren.

'Over mode wil ik niet zwaar op de hand doen. Ik heb mijn laatste reclamecampagne bewust op een afvalstortplaats opgenomen, omdat ik natuurlijk iets duidelijk wilde maken. Maar de modellen keken blij, er was een lichtheid, er was kleur. Ik wil mensen niet in paniek brengen of hen een slecht gevoel geven over zichzelf, of maken dat ze 's nachts niet meer kunnen slapen, want daar bereik je niet veel mee.' McCartney en haar gezin - echtgenoot Alasdhair Willis en hun vier kinderen Miller (13), Becket (11), Bailey (10) en Reily (7) - wonen in Londen, maar in het weekend zijn ze op het platteland in Worcestershire, waar zij paardrijdt en in de tuin werkt. ' Alles komt uit de natuur. Kleur komt uit de natuur, door de veranderende seizoenen. En elke stof die we gebruiken geeft iets uit de natuur weer. De natuur is... o man, de natuur is toch prachtig?!'

Heel wat groten uit de modewereld waren geobsedeerd door de natuur. Christian Dior was een bekwame tuinier die zijn passie doorgaf in stukken zoals zijn Vilmorin-jurk uit 1952, die door het huis Rebe met de hand geborduurd was met duizenden kleine margrietjes. Alexander McQueen kleedde vrouwen in jurken van scheermessenschelpen, hoofdtooien van geweien en schoenen die geïnspireerd waren op de hoeven van armadillo's. Maar de relatie heeft een donkere kant, van de bonthandel tot de enorme impact die de mode-industrie op het milieu heeft, omdat we de rijkdommen van de aarde verspillen aan kleren die we niet nodig hebben. Onlangs nog vernielde Burberry onverkochte goederen ter waarde van 31 miljoen euro.

Handtas uit plantaardig leer op basis van mycelium, de zwamvlok van een paddenstoel. © GF

Knopen aannaaien

De mode bevindt zich in het oog van een morele storm, van de manier waarop feminisme gekleed gaat op de rode loper tot hoe je je ethisch verantwoord kunt kleden. We leven in een tijd waarin eigen keus vooropstaat, en wat we dragen is daar een publieke uiting van. Vooraanstaande ontwerpers nemen een standpunt in en werken niet langer met bont: na Gucci en Michael Kors verklaarde ook Donatella Versace onlangs dat haar merk bontvrij was. McCartney is blij met die tendens, al had die wat haar betreft wel wat eerder mogen komen. 'Bont is zo middeleeuws', snuift ze. Wat begon als een persoonlijke inzet voor de rechten van het dier, is uitgegroeid tot veel meer: 'Ik werd me meer en meer bewust van de impact die mode op het milieu heeft, en ik wil de wereld duidelijk maken dat de mode-industrie de op één na meest verwoestende industrie van allemaal is. Als je je daar eenmaal van bewust bent, kun je dat als natuur- en levensliefhebber niet meer negeren.'

Een ontwerp van Stella McCartney, geïnspireerd op een schilderij van Stubbs, die verwijst naar haar liefde voor het platteland. © MONDADORI

Mensen die lacherig staan tegenover het idee dat de hedendaagse consument een label in een shirt zou lezen en onder de indruk raakt van bijvoorbeeld vlas - een duurzame vezel die geen besproeiing nodig heeft als hij in het juiste klimaat geteeld wordt - moeten maar eens kijken naar de manier waarop we tegenwoordig met eten omgaan, zegt Edwina Ehrman, de curator van de tentoonstelling. 'Het is beslist mogelijk, als je kijkt naar de manier waarop de moderne consument met voedsel omgaat, de etiketten leest, alles wil weten over de ingrediënten en wil overkomen als iemand die weet waar hij het over heeft en de juiste keuzes maakt. Maar voor het zover is, moeten we eerst meer aandacht besteden aan de stoffen. Die worden vaak vergeten in de mode van nu, waar alles gaat over het oppervlakkige effect en de decoratie. Als we weer gaan voelen aan stoffen, en onze kleding op een tactiele, sensuele manier benaderen, zullen we ze misschien genoeg gaan waarderen om knopen aan te naaien of een zoom weer vast te zetten.'

De nieuwe winkel op 23 Old Bond Street.

Weg met wegwerp

Ethisch verantwoorde mode was lange tijd vooral het domein van degenen die zich bezighielden met de bescherming van dieren. Wat iedereen weet over Stella McCartney, is dat ze weigert om leer en bont te gebruiken. Maar nu we ons meer en meer bewust zijn van de rechten van het dier, en nu bont uit de mode-industrie aan het verdwijnen is, ligt de nadruk op wegwerpmode. De slechte werkomstandigheden van de arbeiders die deze wegwerpmode maken, de manier waarop de grondstoffen verworven worden, het verfproces dat schadelijk is voor het milieu en het korte leven van deze goedkoop geproduceerde kledingstukken zijn een ernstige zaak. Kringloopeconomie is hét buzzword in de industrie. McCartney werkt sinds kort samen met RealReal, een bedrijf dat shoppers aanmoedigt om hun kleren door te verkopen en ze zo in de circulatie te houden. Maar het probleem kan pas grootschalig worden aangepakt als we de consument kunnen bereiken die geen budget heeft voor designerfashion en ook geen familieleden van wie ze regelmatig stapels gedragen kasjmier krijgt. De elegante ethische mode van McCartney ligt nu eenmaal ver boven het budget van de meeste mensen. Ze zegt dat ze zou willen dat meer mensen zouden sparen voor één stuk van Stella McCartney, in plaats van 20 stuks wegwerpmode te kopen, maar ik ben er niet van overtuigd dat het budget bij veel gezinnen zo in elkaar zit.