Is slavernij iets uit de geschiedenisboeken? Een ver-van-mijn-bed-show? Iets waar we niets aan kunnen veranderen? In verschillende toeleveringsketens zijn er wereldwijd 21 miljoen mensen slachtoffer van dwangarbeid of slavernij. Er wordt geschat dat 168 miljoen kinderen vandaag de dag lijden onder kinderarbeid. Een sector waar deze vorm van moderne slavernij welig tiert is de mode-industrie. Hoewel slavernij illegaal is, zijn er miljoenen kinderen en volwassenen die gedwongen arbeid uitvoeren.
...

Is slavernij iets uit de geschiedenisboeken? Een ver-van-mijn-bed-show? Iets waar we niets aan kunnen veranderen? In verschillende toeleveringsketens zijn er wereldwijd 21 miljoen mensen slachtoffer van dwangarbeid of slavernij. Er wordt geschat dat 168 miljoen kinderen vandaag de dag lijden onder kinderarbeid. Een sector waar deze vorm van moderne slavernij welig tiert is de mode-industrie. Hoewel slavernij illegaal is, zijn er miljoenen kinderen en volwassenen die gedwongen arbeid uitvoeren. De redenen hiervoor zijn complex en uiteenlopend: van populatiegroei, langs politieke inefficiëntie tot corruptie en extreme armoede. Mensenhandelaars maken misbruik van de situatie en pikken een graantje mee van de mallemolen van de mode-industrie. Er zijn heel wat fair fashion merken, activisten en politici die ijveren voor een wereld waarin eerlijke mode de norm vormt, maar soms voelt het als vechten tegen de bierkaai. Safia Minney werkt al 25 jaar in de fairtrade industrie en zag al die jaren van dichtbij de meest mensonterende misdaden passeren. Ze richtte haar duurzame modelabel People Tree op om een tegengewicht te bieden, maar blijft ook actievoeren en haar stem gebruiken voor diegenen die monddood gemaakt zijn. 'Als consumenten hebben we nog nooit zo hard kunnen profiteren op economisch vlak van de moderne slavernij als nu', klinkt het in haar boek 'Slave to Fashion'. 'Als consumenten hebben we een verantwoordelijkheid om meer te weten te komen over de zakelijke, economische en wettelijke kant van mode. Het is big business, bedrijven verdienen miljoenen met het verkopen van (goedkope) kledij. Het handelssysteem is niet gebaseerd op mensenrechten of het milieu, maar op winst maken', steekt Safia Minney van wal. 'Voor sommige consumenten is het choquerend nieuws dat er moderne slavernij en uitbuiting plaatsvindt in de mode-industrie. Ik herken dat gevoel van vroeger. Toen ik zeventien was geloofde ik nog dat ik politici, wereldleiders en politie kon vertrouwen. Ik ging op onderzoek uit en merkte dat het naïef was om ervan uit te gaan dat de pilaren van onze maatschappij het beste met ons voor hebben. Toen dat besef er was, werd ik enerzijds cynischer, maar anderzijds ook nieuwsgieriger naar wat er allemaal gaande was aan de andere zijde van handel.'De nieuwsgierigheid werd aangewakkerd en de onderneemster spendeerde zoveel mogelijk van haar geld aan bedrijven waarvan ze wist dat ze wel moeite deden om eerlijk handel te drijven. 'Ik kocht fairtrade koffie, ecologische kleding en probeerde zoveel mogelijk bij te leren over handel en faitrade business. Ik ontdekte dat er vaak nog een grote naïviteit heerst onder de consument, ook onder de hoogopgeleide middenklasse. Ze vertrouwen erop dat grote bedrijven ethisch handelen, terwijl je daar echt niet zeker van kunt zijn.' Maar hoe kan het dat modebedrijven op een onethische manier handel kunnen drijven en zo illegale praktijken in stand houden? Mensenhandel, kinderarbeid en het gebruik van toxische stoffen zijn toch verboden? Safia Minney licht toe dat de concurrentie tussen de modebedrijven een race to the bottom is. De grote spelers proberen steeds meer producten op de markt te brengen voor een zo laag mogelijke prijs. 'Het probleem is dat bedrijven machtiger zijn dan lokale overheden. Je mag de macht van geld niet onderschatten. We moeten dus op zoek naar manieren om bedrijven verantwoordelijkheidszin te laten voelen. Geld staat in vele gevallen boven wetten en de productielanden zijn voor hun bruto binnenlands product afhankelijk van de grote westerse bedrijven. Daarom knijpen ze dus een oogje dicht voor moderne slavernij en corruptie.' Het is tijd voor een reality check, stelt Minney. Een cool imago is heus niet alles. 'Merken spenderen heel veel geld aan hun imago en het overhalen van de consument om voor hun merk te kiezen. Als een merk erin slaagt om cool bevonden te worden door het publiek, hoeven ze dat imago alleen maar te behouden en voelen ze te weinig druk om echt duurzaam te produceren.' Dat marketingbudget zou ook geïnvesteerd worden in het duurzamer maken van hun productieketen, vindt Minney. Safia Minney is als Britse erg tevreden met de UK Modern Slavery Act die in oktober 2015 in voege is getreden. Ze ziet het als een grote opportuniteit en een start om op z'n minst bedrijven aan te sporen om transparanter te zijn in hun communicatie. 'Ik ben geen pessimistisch persoon, maar het moet sneller en beter: de situatie voor de slaven in de mode-industrie is te dringend om af te wachten. De politiek kan een grote rol spelen hierin.' De UK Modern Slavery Act houdt in dat ieder bedrijf dat een globale turnover van minstens 36 miljoen pond heeft en handelt binnen het Verenigd Koninkrijk verplicht is om een jaarlijks verslag voor te leggen over slavernij en mensenhandel in de keten. Ze moeten aangeven wat ze doen om slavernij en mensenhandel te vermijden, ook als ze niets doen. Voorlopig stelt de wet nog niet dat actief moeten handelen. De regering gaat ervan uit dat bedrijven die niets doen door de sociale druk toch verplicht zullen worden om slavernij te voorkomen en uit te roeien. 'Het is nog geen verbod, maar transparantie is in de mode van levensbelang', klinkt het bij Minney. 'We hopen dat de Benelux ook een wet zoals de Modern Slavery Act zal installeren. De kiezer kan ervoor ijveren, mensen die in progressieve bedrijven werken kunnen eraan meewerken, de media kan er kritische vragen over stellen. Samen moeten we de politiek uitdagen om moderne slavernij in de kiem te smoren.' Moderne slavernij heeft verschillende gezichten. Het gaat om mensen die ofwel gekocht (bijvoorbeeld verkocht door familieleden uit armoede) of gevangen genomen zijn en verplaatst worden naar andere streken of landen. Hun paspoort wordt afgenomen zodat ze niet kunnen ontsnappen. Ze worden vaak beloofd dat ze een leefbaar loon zullen krijgen, na een tijdje met hun familie verenigd worden of dat ze een scholing krijgen. Dat zijn uiteraard leugens die mensensmokkelaars vertellen om deze slaven zonder te veel tegenstribbelen mee te lokken. In de 25 jaar dat ze actief is in de mode-industrie, sprak Safia Minney heel wat moderne slaven. Waar de consument de ogen nog kan sluiten, was dat onmogelijk voor de onderneemster. 'Als je met je eigen ogen het leed ziet, kan je niet anders dan actie ondernemen.' Daarom laat ze in haar boek 'Slave to Fashion' ook mannen, vrouwen en kinderen aan het woord die ontsnapt zijn of nog werkzaam zijn als moderne slaaf. 'Er zijn mensen die geboren worden in zo'n extreme armoede dat ze niet anders kunnen dan als slaaf werken. Ze hebben schulden, kunnen niet naar school, weten niet wat hun rechten zijn en als ze ontsnappen, lopen ze het risico opgejaagd te worden. Ze zijn bang om verkracht of vermoord te worden en willen het hoofd boven water houden voor zichzelf, maar ook voor hun familie. Ik hoop dat de verhalen die ik vertel in 'Slave to Fashion' persoonlijk genoeg zijn om consumenten aan te sporen om na te denken over hoe ze hun geld spenderen. Het gaat niet om een anonieme groep arbeiders, maar om mensen met een eigen verhaal.'Omdat de politie vaak corrupt is, laten ze zich omkopen door mensensmokkelaars. Naast de moderne slaven, zijn er ook heel wat arbeiders die een onleefbaar loon krijgen, fysiek of mentaal mishandeld worden op hun werk en nergens terecht kunnen met hun grieven. Hun leven bestaat uit overleven. Safia Minney heeft zich vaak afgevraagd waarom ze van al het leed in de wereld zich het lot van moderne slaven zo erg aantrekt. Toen ze ontdekte dat haar Indische overgrootouders slachtoffers waren van mensensmokkelaars vielen de puzzelstukjes in elkaar. 'Mijn overgrootouders waren Koelies - ongeschoolde contractarbeiders - die naar Mauritius gelokt werden. Er werd hen beloofd dat ze daar drie jaar aan de slag konden als landbouwer. Ze kregen een nummer en werden op de boot gezet. Omdat ze analfabeet waren, ontdekten ze pas bij aankomst dat ze daar eeuwig moesten blijven. Dat dit soort praktijken nu nog steeds gebeuren, raakt me heel erg', klinkt het. Safia Minney heeft vertrouwen in de 'jeugd van tegenwoordig'. Ze hoopt dat hun energie een machtsverschuiving teweeg zal brengen. 'Er zijn dagen dat ik denk dat het allemaal too little, too late is. Toch ben ik optimistisch. Er zijn progressieve mensen in verschillende lagen van de bevolking die opstaan en verandering teweegbrengen. De generatie van de millennials is het beu om voorgelogen te worden. Initiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond en jezelf informeren is makkelijker dan ooit dankzij het internet. Denk aan websites zoals Project JUST. Er is een culturele shift aan de gang in het koopgedrag en duurzame mode wordt steeds esthetischer', licht ze toe.Fairtrade en biologisch shoppen, jezelf informeren en anderen sensibiliseren zijn stappen in de juiste richting. Maar nog belangrijker is actie ondernemen op politiek vlak, vindt de onderneemster. 'Jongeren moeten hun gevoel voor onrecht gebruiken om druk uit te oefenen op de politiek. Een wettelijk framework is het allerbelangrijkst.