Als uw kinderen niet meer van de spelcomputer weg te slaan zijn, een onherkenbaar taaltje spreken en spelkaarten verhandelen als geoefende casinospelers, is daar maar één verklaring voor: Pokémon! Na de Tamagotchi, Furby en de Teletubbies is dit Nintendo Gameboy-spel de zoveelste rage.
...

Als uw kinderen niet meer van de spelcomputer weg te slaan zijn, een onherkenbaar taaltje spreken en spelkaarten verhandelen als geoefende casinospelers, is daar maar één verklaring voor: Pokémon! Na de Tamagotchi, Furby en de Teletubbies is dit Nintendo Gameboy-spel de zoveelste rage. Nintendo lanceerde zijn videospel Pokémon in februari '96. In Japan zijn er inmiddels ruim 13 miljoen exemplaren van verkocht. Een tekenfilmserie, stripverhalen, speelgoed, kleding en honderden merchandisingproducten volgden. Vooral sinds het Pokémon-kaartspel is het hek pas goed van de dam. Op schoolpleinen, fanmeetings en Pokémon-competitiedagen worden de 150 kaarten met daarop de dierachtige Pokémon-figuren geruild, verkocht en veroverd. Nodeloos te vermelden dat de 7- tot 14-jarige Pokémaniacs niet altijd even kosjer handelen en elkaar soms botweg afpersen. Inmiddels maakten ook de Verenigde Staten en Europa kennis met de Pokémon-gekte. In New York stak een 9-jarige een klasgenoot neer na een dispuut over spelkaarten, terwijl in Den Haag twee jongens een 8-jarige van zijn fiets sleurden en er met zijn kaarten vandoor gingen. Overal waar Pokémon gelanceerd wordt, melden scholen gevallen van afzetterij en misbruik; ouders kijken toe hoe de rage hun verzamelzieke kroost opslokt. De wanhopige directies en ouders ten spijt gaat de hype maar door. Wereldwijd bedraagt de omzet van de videospelletjes al 200 miljard frank, die van de merchandising zo'n 240 miljard. In Amerika is Pokémon met ruim 13 miljoen verkochte exemplaren het populairste videospel, de tekenfilmserie het populairste kinderprogramma. Van de spelkaarten gingen ruim 2,5 miljoen sets over de toonbank. De wedstrijd- en demonstratietournees langs grote winkelcentra die Nintendo en kaartenproducent Wizards of the Coast organiseren, lokken telkens tienduizenden kinderen. " We are a nation obsessed", schreef Time. " Pokémon has kidnapped our children", beaamde The Independent. Bij zoveel geweld kan Hollywood uiteraard niet achterblijven. Het door Warner Brothers verdeelde Pokémon: The First Movie haalde in vijf dagen een recette van ruim 2 miljard, beter dan alle andere animatiefilms. Nu het onding ook in België te zien is, wordt ook hier de rage aangezwengeld. Alsof dat nog nodig was, zegt Stefan Cremer van Nintendo-verdeler Contact Data Belgium: "We hebben sinds oktober '99 ruim 46.000 spelletjes verkocht, maar dat cijfer is achterhaald. We kunnen de vraag niet bijhouden, er zijn wachtlijsten." Dankzij de op VT4 uitgezonden tekenfilmserie loopt het ook storm voor het kaartspel, beaamt Katharina Van Der Zwalmen van Belgische distributeur Intrafin: "De rage neemt ongekende proporties aan. Sinds de introductie in oktober hebben we minstens 3,5 miljoen kaarten verkocht, eerst Engelse, daarna ook Franse. Nu er sinds kort ook Nederlandstalige kaarten zijn, zal dat aantal fors toenemen. Onze officiële Pokémon-toernooien, zowat elke twee weken, trekken telkens honderden joelende kinderen die maar één doel hebben: Pokémons veroveren." Pokémon, de Japanse afkorting van pocket monster, is genoemd naar de 150 dierachtige wezens waarmee het video- en kaartspel gespeeld worden. De speler zwerft door bossen en steden, op zoek naar "wilde" Pokémons die er zich schuilhouden. Ziedaar meteen het motto: " Gotta catch 'em all!" Eens overwonnen, moeten de goedaardige monstertjes getraind worden door te vechten met andere Pokémons. Daartoe kunnen twee Game Boys door een kabel met elkaar verbonden worden. Elke gewonnen strijd maakt de Pokémon in kwestie sterker. Uiteindelijk is het de bedoeling een master trainer te worden door alle 150 Pokémons te trainen - een haast onmogelijke opdracht. Iedere Pokémon heeft specifieke eigenschappen en vechtkwaliteiten. De populaire marmotachtige Pikachu, zowat de mascotte van het spel, geeft elektroshocks, de "schildpad" Squirtle spuwt water. Spelen met andere Pokémon-fanaten is dus belangrijk: om je eigen monsters sterker te maken, moet er gevochten worden met de creaturen van anderen, terwijl ruilen de enige weg is om alle creaturen te verzamelen. Let wel, het spel bevat zoveel regels, uitzonderingen, gimmicks, creaturen en situaties dat een doorsneevolwassene er al snel het noorden bij verliest. Pokémon is een modelvoorbeeld van marketingsynergieën, waarbij "virtuele" media als videogames, animatiefilm, Pokémon-cd-roms en de tientallen Pokémon-websites samenvloeien met oude media als spelkaarten, strips en handboeken. Om maar te zwijgen van de welbeproefde merchandising: soundtracks, papierwaren, bordspelen, posters, lolly's, noem maar op. Specialisten van de stagnerende speelgoedindustrie spreken van het Pokémon-effect.Voor ouders is de marketingexplosie een hel. Rond kersttijd speelden er zich hysterische taferelen af in Amerika's speelgoedwinkels. Klanten, aangespoord door hun huilende kinderen, vochten om de elektronische Pikachu-pop (1200 frank), Pokémon Monopoly (840 frank) en de Pokémon-miniaturen (240 frank). Ook populair zijn de Pokémon-walkietalkies, -badslippers, -rugzakken, -geweren, -horloges en -puzzels. Bij het fenomeen zijn niet alleen Nintendo, Warner Brothers en speelgoedfabrikant Hasbro betrokken, hamburgerketen Burger King biedt in zijn 8000 Amerikaanse filialen Pokémon-menu's aan met (exclusieve) spelkaarten en gadgets, Volkswagen goot zijn Beetle in een Pikachu-uitvoering. Ook aan de spelkaarten kun je een kater overhouden. Hun gigantische populariteit bij de kids die alle 150 figuren willen verzamelen en het beperkte aanbod jagen de prijzen omhoog. Amerikaanse winkeliers vragen tot 1200 frank voor een starterspakket, haast drie keer de normale prijs (de Belgische richtprijs bedraagt 499 frank). Voor zeldzame kaarten zoals de vuurspuwende Charizard tellen kinderen 1500 frank neer. Een logistiek probleem bij de fabrikant of een handige marketingtruc? Feit is dat ouders in Californië en New York Nintendo voor de rechtbank sleepten op beschuldiging van ongeoorloofde handelspraktijken. Op zich is Pokémon een vrij onschuldig en grappig spel. De "vechtwapens" zijn eerder laconiek en de monstertjes gaan nooit dood. Wie een gevecht verliest, is even buiten bewustzijn en kan in een Pokémon-versie van een PMS-centrum op adem komen. Het spel wordt geloofd om de promotie van waarden als verantwoordelijkheid, sportiviteit en sociale interactie. Pokémon speelt in op het kinderlijke verlangen naar beheersing en controle, en zou screenagers leren omgaan met de snelle digitalisering van de wereld. Sommige kinderpsychologen gewagen zelfs van een educatief spel. Een schrale troost voor de vele ouders die zich, aangespoord door sensatieartikels en het meest omvangrijke marketingplan ooit, zorgen maken over de Pokémon-verslaving van hun kinderen. Maar niet alleen de marketing en de doelgroepgerichte spelwijze maken Pokémon zo populair. Want ondanks het globale karakter van de rage, spelen ook hier culturele verschillen. Zo worden niet alleen de namen van de Pokémons verwesterd, in de Amerikaanse en Europese edities van de tv-serie worden al te Japanse elementen zoals lokale gerechten met eetstokjes en typische uitdrukkingen zorgvuldig uitgegomd. De Amerikaans-Europese versie van de bioscoopfilm heeft een eigen soundtrack, terwijl de dialogen de good en de bad guys meer in de verf zetten. Maar er is meer. Na de Tamagotchi, het elektronische kuiken, de knuffelachtige Furby en andere digipets en computer toys spreken analisten van de Japanse golf in speelgoedland. Keer op keer weten Japanse bedrijven binnenlandse successen naar het Westen te exporteren. Dat zal ongetwijfeld ook het geval zijn met de infraroodbestuurde robotvoetballers die eind dit jaar op de Japanse markt zullen verschijnen. Sony van zijn kant lanceert niet alleen zijn multimediabom Playstation 2, maar ook de verchroomde robothond Aibo. Die vraagt om aandacht en opvoeding, speelt met een bal, uit emoties en herkent stemmen en strelingen. Het mormel kost zo'n 100.000 frank. Dé magische woorden van de Japanse successen zijn interactiviteit en hyperrealistische virtualiteit. Beide creëren een affectieve band tussen de speler en het spel. Vroeger verhinderden visuele beperkingen identificatie met spelfiguren, nu gaan die een eigen leven leiden. Lara Croft, de combatieve vamp uit Tomb Raider ( Eidos), heeft er MTV-presentaties en een modellencontract bij Elite aan te danken. Bij videogames als Pokémon heeft de speler bovendien een grote controle. Hij is tegelijkertijd regisseur en hoofdpersonage van het spel. De troefkaart van de Japanners is precies interactief hightechspeelgoed op de grens tussen controle en interactiviteit. Hun marktinvloed is groot: Microsoft, Mattel en zelfs Lego ontwikkelen nu gelijkaardig speelgoed. Maar voorlopig zijn we nog niet af van de Pokémon-monsters. Na de blauwe en rode versie van het videospel (1495 frank) verschijnt in juli ook Pokémon Yellow. Later volgen Pokémon Silver en Gold. Deze maand verschijnen al de versies voor Nintendo 64-spelcomputer (2995 frank). En om de vooruitzichten helemaal op te fleuren: rond de zomer van 2001 bereikt alweer de derde Pokémon-film de Japanse bioscopen. Info Belgische Pokémon-toernooien: Tel. 02/722.99.94.Wim Denolf