PATRICK DUYNSLAEGHER
...

PATRICK DUYNSLAEGHERLEERJARENNa een aantal suksessen op een rij (drie E.M. Forster-adaptaties, "The Remains of the Day"), slaat het Merchant-Ivory-team de bal mis met "Jefferson in Paris". Aan het onderwerp ligt het zeker niet. De prent belicht de beslissende en weinig bekende leerjaren in het leven van een grote figuur uit de Amerikaanse geschiedenis. Thomas Jefferson, de latere derde president van de VS die de geschiedenis zou ingaan als de man die de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring ondertekende, spendeerde vanaf 1784 vijf jaar in Parijs als Amerikaans ambassadeur. De Franse revolutie staat voor de deur en terwijl in de salons gepassioneerd gediskussieerd wordt over politieke hervorming, komt het uitgehongerde volk in opstand tegen de aristokraten. De weduwnaar Jefferson stopt zijn dochter in het klooster, maakt een elegante getrouwde vrouw het hof de kunstenares Maria Cosmos (Greta Scacchi) die door haar verwijfde echtgenoot niet bevredigd wordt maar gaat uiteindelijk ook naar bed met zijn vijftienjarige zwarte meid Sally Hemings (Thandie Newton), een affaire die zijn dubbelzinnige houding ten aanzien van de slavernij weerspiegelt. Het lijkt moeilijk om met zulke materie een saaie film te maken, maar James Ivory is daar hoe dan ook met glans in geslaagd. Als tijdsbeeld van pre-revolutionair Frankrijk is "Jefferson in Paris" af en toe intrigerend (de salons, kastelen en banketten worden opgevrolijkt met kleurrijke excentrieke figuren als Louis XVI (memorabel vertolkt door Michael Lonsdale, Marie-Antoinette, Mesmer en Dr. Guillotin), maar het drama op de voorgrond schuift levenloos voorbij als een wandeling door Madame Tussaud. Een norse, monotone Nick Nolte vat nooit de kontradikties en de hartstocht van Thomas Jefferson, de filozoof van de Amerikaanse revolutie en visionaire demokraat die ook een gekultiveerde aristokraat is en niet in staat blijkt zijn principes van gelijkheid ook toe te passen op zijn zwarte medemens. Bij gebrek aan sterk drama en een stevige ruggegraat van literaire fiktie in het origineel scenario van trouwe medewerkster Ruth Prawer Jhabvala komt de ware natuur van het Merchant-Ivory-team boven water : minder gedreven filmmakers dan smaakvolle antiquairs. Elk gepolijst meubel staat netjes op de juiste plaats, het duo zou nog liever sterven dan een dekoratieve faux pas te begaan, maar met pruiken en vazen alleen maak je nog geen goede film. De vorstelijke cameraman Pierre Lhomme zorgt andermaal voor een stoet van mooie plaatjes, maar visueel geïnspireerd is toch iets anders. Taferelen die echt indrukwekkend hadden kunnen zijn zoals de luchtballon die boven het paleis van Versailles zweeft , zijn povertjes geregisseerd. Jeffersons Parijse jaren worden onhandig omkaderd door een vele jaren na zijn dood spelend onderzoek van een journalist naar de afstammelingen van Jeffersons liaison met het zwarte meisje. - "Jefferson in Paris" van James Ivory, met Nick Nolte, Greta Scacchi, Jean-Pierre Aumont, Simon Callow, James Earl Jones, Michael Lonsdale, Thandie Newton, Gwyneth Paltrow, Lambert Wilson. INITIATIEPatricia Arquette speelt in "Beyond Rangoon" een Amerikaanse vrouw die ontroostbaar is na de moord op haar man en haar zoontje. Om de tragedie te doen vergeten, troont haar zuster haar mee op reis naar Azië. In Birma verdwaalt ze in een oorlog waar ze niks mee te maken heeft en raakt ze willens nillens betrokken bij de volksopstand tegen de militaire junta in 1988. Precies omdat ze zo wanhopig is, komt ze onverhoeds heroïsch uit de hoek. Door de ogen van deze Amerikaanse toeriste laat regisseur John Boorman een bloedige onderdrukking zien die omdat er geen tv-reporters aanwezig waren het wereldnieuws niet haalde. Exegeten van het werk van Boorman zullen hun handen vol hebben om in "Beyond Rangoon" alle tema's en obsessies te ontdekken die de regisseur van "Deliverance", "Excalibur" en "Duel in the Pacific" na aan het hart liggen. Er is de reis in een exotisch oord die uitloopt op een initiatieritueel en een tocht naar de zelfkennis. De vele scènes aan de oever van een rivier of op een vlot illustreren het belang van water in de films van Boorman, natuurelement dat de stroom van het leven symbolizeert en een afwisselend vernietigende en helende werking heeft, zoals ook de natuur in het algemeen afwisselend vijandig kan zijn of bescherming kan bieden. Het verhaal wordt ook voortgedreven door de konfrontatie tussen twee kulturen. Het personage van Arquette staat voor het kinderlijk optimisme van de Amerikaanse kultuur. Als ze door het lot zwaar wordt beproefd, beschikt ze niet over de emotionele weerstand om de tragedie te verwerken. In Birma komt ze echter oog in oog te staan met eenvoudige lieden die dagelijks soortgelijke drama's te verwerken krijgen en geleerd hebben dat lijden het enige is wat ze van het leven mogen verwachten. "Beyond Rangoon" lijkt wel een catalogus van variaties op tema's die in vorige films veel overtuigender en expressiever werden uitgewerkt. Ze versieren hier ook opzichtig een biezonder naïef en ongeloofwaardig geënsceneerd (echt gebeurd is in de bioskoop nooit een garantie dat we ook geloven wat we zien) avonturenverhaal. Zodra Arquette de avondklok negeert, pardoes in een betoging terechtkomt en getuige is van de ongelofelijke moed van de bezielster van de demokratische beweging, Aung San Suu Kyi, krijgt deze film de gênante toon van een heiligenverering. Hoofdbrok van de film bestaat uit Arquettes pogingen om een dissidente oude professor uit de handen van de militairen te houden. Ze trotseren samen duizend en één gevaren in de jungle, op de rivier, op het platteland en in de belegerde stad. Maar zelfs als de kogels rond hun oren fluiten, blijft haar spirituele gids onvermoeibaar boeddhistische wijsheden spuien. Wat volledig ontbreekt, is de visionaire dimensie die aan Boormans simplistische tegenstellingen en konflikten de vleugels geeft om het sentimenteel anekdotische en politiek korrekte geschiedenislesje te overstijgen. - "Beyond Rangoon" van John Boorman, met Patricia Arquette, Frances Mc Dormand, Spalding Gray, U Aung Ko. Nolte en Newton in "Jefferson in Paris" : op de pruiken en de vazen valt niets aan te merken.Arquette in "Beyond Rangoon" : heiligenverering.