Loden is log, ruw en niet geschikt voor modieuze kleding, alleen een loden schooljas of mantel kan nog net. Dit zijn hardnekkige misverstanden: er is immers veel veranderd sinds Tiroolse landbouwers in de 11de eeuw loden ontdekten. Ze legden hun wollen uitrusting in warm water en bewerkten ze met blote voeten. Dit reinigingsproces had onverwachte gevolgen: het maakte het materiaal warmer en waterafstotend. Het hart van de moderne lodenproductie ligt in Salzburg, thuishaven van Mozarts geboortehuis en van de Festspiele, waar zowel Marlene Dietrich als Arnold Schwarzenegger zich lieten bewonderen in loden mantels. Salzburg staat niet alleen bekend om zijn historische en artistieke troeven, maar ook om zijn vernietigende regenbuien en gure wind.
...

Loden is log, ruw en niet geschikt voor modieuze kleding, alleen een loden schooljas of mantel kan nog net. Dit zijn hardnekkige misverstanden: er is immers veel veranderd sinds Tiroolse landbouwers in de 11de eeuw loden ontdekten. Ze legden hun wollen uitrusting in warm water en bewerkten ze met blote voeten. Dit reinigingsproces had onverwachte gevolgen: het maakte het materiaal warmer en waterafstotend. Het hart van de moderne lodenproductie ligt in Salzburg, thuishaven van Mozarts geboortehuis en van de Festspiele, waar zowel Marlene Dietrich als Arnold Schwarzenegger zich lieten bewonderen in loden mantels. Salzburg staat niet alleen bekend om zijn historische en artistieke troeven, maar ook om zijn vernietigende regenbuien en gure wind. Toch hoeven we bij loden al lang niet meer te denken aan koude winters. Verfijnde behandelingstechnieken hebben het toepassingsgebied uitgebreid: loden is nu geschikt voor alle seizoenen. Bovendien volgt het scheerwolfabrikaat onze veranderende behoeften en levensstijl: nieuwe loden variaties spelen in op de trend naar lichte, multifunctionele en comfortabele materialen. Het aanbod is erg gevarieerd: van de hardere, gebroste Walliser-loden voor robuuste mantels en jassen en tweed-loden, tot de vederlichte en donszachte stofloden die elegante rokken, broeken en kostuums mogelijk maakt. Dankzij de voortdurende verfijning zijn nu ook avondkledij, elastische sportoutfits en lichte zomerkledij in loden mogelijk geworden. De klimatiserende eigenschappen zijn groter dan ooit: warmtebewarend bij koude, hitteafstotend in de zomer. Ook het idee dat loden nogal saai is, kan overboord gegooid worden. Moderne kleur- en weeftechnieken hebben de traditionele grijs- en groentinten uit het assortiment verdreven. Variaties zoals het tweekleurige Doubleface-loden (voor ongevoerde mantels en jassen) of het noploze loden (waarbij meerdere kleuren willekeurig en zonder patroon gecombineerd worden), doorbreken de eentonige loden van weleer. Bovendien varieert het uitzicht en karakter van loden door vermenging met stoffen als kasjmier, zijde en mohair of met intelligente hightechmaterialen als Belseta of Goretec. Licht of zwaar, mat of glanzend, zacht of middelhard, de Loderer van weleer zouden hun vondst gewoon niet meer herkennen. Al loopt men dan niet meer blootsvoets over in warm water gelegde wol, de moderne productie van loden volgt nog steeds de traditionele regels. Het hedendaagse fijne loden wordt gemaakt van zorgvuldig geselecteerde wol. Alleen het Australische merinoschaap, dat de langste en fijnste wol geeft, komt hiervoor in aanmerking.Nadat de wol is gesponnen en geweven, wordt hij nat en mechanisch samengeperst (molenproces). Dat maakt hem dikker en robuuster, terwijl zijn breedte slinkt van 220 tot 150 centimeter. Dan wordt de wol opgehaald met distels, die de karakteristieke noppen of wolvlokjes creëren zonder het weefsel te beschadigen en het fijne loden zijn elegante karakter bezorgen. Het loden is dan klaar om gesneden en geborsteld te worden. Tot slot wordt het met droogmachines gefixeerd, mat gemaakt en verzacht. Het hele proces steunt op water, damp en warmte, zodat loden een puur natuurproduct is en uiterst geschikt voor outdoorgebruik. Bovendien is loden, ongeacht de mate van verfijning, op deze manier ook erg duurzaam. Mits de juiste zorg natuurlijk: nat loden moet uitgeschud worden (nooit uitgewrongen), op een kapstok drogen en nat geborsteld worden. Stof en vuil kunnen makkelijk verwijderd worden met een zachte, droge borstel. "Mensen weten niet wat loden is", zegt Alfons Schneider, managing director van het Oostenrijkse modehuis Schneiders. Vooral in het buitenland loopt Oostenrijks grootste producent van loden kleding op tegen hardnekkige vooroordelen: "Dat loden ook zacht, licht en comfortabel kan zijn, is een boodschap die het grote publiek moeilijk bereikt. Er moet nog hard gewerkt worden aan het imago." Het idee dat loden typische winterkleding zou zijn, is daarbij misschien niet eens het grootste probleem. Toen (pas) vijfhonderd jaar na zijn ontdekking ook de in fluweel en zijde geklede adel interesse ging tonen voor loden, liet de eigenzinnige aartshertog Johann, een kleinkind van keizerin Maria-Theresia, zich een kostuum maken in loden. Nog eens honderd jaar later gaf keizer Frans Joseph I zijn fiat voor de productie van de Original Tiroler Loden. Loden is nog steeds een wezenlijk onderdeel van de wereldbekende Tiroler look. Dat leverde de belangstelling op van Japanners en andere wereldreizigers op zoek naar een typisch Europees product, maar ook de indruk dat loden ouderwets en onmodieus is. Elegant en fashionable in loden, het leek tot voor kort onmogelijk. Dat zou snel kunnen veranderen nu de combinatie van nieuwe en oude materialen een nieuw hoogtepunt bereikt. Topontwerpers als Dries Van Noten en Raf Simons (her)ontdekten onlangs loden en gaven het een eigentijdse look. Ook Alfons Schneider gelooft dat de tijd rijp is voor een herwaardering: "In het buitenland stijgt de belangstelling. Zelfs in Amerika. In New York werd een van onze medewerkers voortdurend aangesproken op straat. Waar had hij die bijzondere jas gehaald? Loden beschikt bovendien over een extra troef: het is van naald tot draad een natuurlijk product. De productie en behandeling zijn volledig vrij van chemicaliën. Als de belangstelling voor (duurdere) artisanale en biologische producten overslaat naar de kledingsector, zou dat argument weleens de doorslag kunnen geven." Het in Salzburg gevestigde modehuis Schneiders wil een toonaangevende rol spelen in die hernieuwde belangstelling. Niet zo gek: Schneiders, dat in '96 zijn vijftigste verjaardag vierde, heeft een lange geschiedenis inzake nieuwe behandelingen en moderne toepassingen. Begonnen als Mantelfabrik met de productie van modieuze maar functionele regenmantels, rubberen jassen (uit overgebleven legerstocks) en de waterproof Dirtl-Trench coat, is Schneiders inmiddels uitgegroeid tot een van Oostenrijks voornaamste kledingbedrijven. Zijn drie collecties (het elegant maar comfortabele Schneiders, het country- en hunting-geïnspireerde Habsburg en het meer mode- en trendgevoelige Amadeus) zijn goed voor een jaarlijkse omzet van 1,5 miljard frank. Schneiders kleedt het Oostenrijkse olympisch team, verschillende Europese koningshuizen en de Duitstalige high society. Deze eer is het bewijs van Schneiders sterke reputatie en het resultaat van een constante kwaliteitsbewaking. De Salzburgse verankering en (kleding)tradities zijn essentieel voor Schneiders. De met oog voor detail afgewerkte ontwerpen putten uitvoerig uit de rijke Salzburgse geschiedenis. Toch wil Schneiders ook de vinger aan de pols houden van de internationale modewereld. Schneiders, Habsburg en Amadeus combineren in meer of mindere mate traditie en mode en worden getypeerd door het samenspel van verschillende stoffen en materialen, zowel traditionele en natuurlijke stoffen als hightechmaterialen. Tweed, leer, katoen en wol, maar ook bont, kasjmier en zijde worden gecombineerd. In de Schneiders-collectie is loden soms het basismateriaal voor mantels, rokken en broeken, soms wordt het vermengd of gecombineerd met andere materialen of in specifieke details en afwerkingen. Loden zomerjurken, mantels met afknoopbare regenschermloden kap of kraag en hightechjassen met loden mouwen zijn enkele voorbeelden van Schneiders flexibel en modieus gebruik.Ook bij Schneiders beseft men de creatieve waarde van samenwerking met andere (buitenlandse) instituten. In het najaar van '98 reisde een delegatie af naar het Central St. Martin's College of Art and Design in Londen om de mogelijkheden tot samenwerking te verkennen. Dat mondde uit in Ideas on Loden, een ontwerpwedstrijd voor tweedejaarsstudenten. De keuze voor St. Martin's was niet toevallig. De academie, die streng elk jaar haar internationale schare studenten selecteert, geniet een internationale reputatie. Meerdere jonge talenten die er afstuderen maken internationaal carrière. De lijst van succesvolle topdesigners leest als een who's who? van de modewereld: John Galliano (Dior), Alexander McQueen (Givenchy), Stella McCartney (Chloé), Marc Jacobs (Louis Vuitton) en Katherine Hamnett.Schneiders vroeg de tweedejaarsstudenten van St. Martin's om aan loden een nieuw imago te verschaffen en het te herinterpreteren. Daarbij moesten ze rekening houden met de historiek van loden, de traditionele loden kostuums en Habsburg-dynastie, en de huisstijl van de Schneiders-collecties. "Aanvankelijk stond ik sceptisch tegenover dit project, dat ontstond op voorstel van een pr-verantwoordelijke", bekent Alfons Schneider. "Wat zouden die jonge talenten met loden aanvangen? Maar het enthousiasme van de studenten was zo groot dat ik niet kon weerstaan aan de uitdaging. Eind februari waren zo'n tachtig loden ontwerpen voltooid. Ze werden voorgesteld in Londen tijdens een drukbezochte modeshow in. Een internationale jury van vips, modejournalisten en ontwerpers als Jasper Conran moest zich uitspreken over de creaties. De wedstrijd had tot een vuurwerk van frisse ideeën geleid. Enkele ontwerpen integreerden verschillende kledingstukken, zoals enkele jurkmantels, anderen combineerden de traditionele klederdrachtlook met elegantie en futurisme. Telkens bleek hoe multifunctioneel en tijdloos loden kan zijn." De eerste prijs ging naar het ontwerp van de Engelse Gerard Wilson (Groot-Brittannië), gevolgd door Alexander Huber (Oostenrijk), Julio Alminara (Spanje) en Christina Bendtsen (Denemarken). Dat Willie Walters, directrice van de school, toevallig op dezelfde dag een onderscheiding kreeg van koningin Elizabeth voor St. Martin's Exellence in Higher Education, maakte er de vreugde alleen maar groter op. "We waren erg blij met de ontwerpen", beaamt Alfons Schneider. "Het heeft ons veel inspiratie opgeleverd en stuwt loden een hele stap vooruit. Het project heeft dus het gewenste resultaat opgeleverd. Natuurlijk zijn niet alle ideeën onmiddellijk vertaalbaar naar onze collecties, wat we nu aan het onderzoeken zijn, maar de meest bruikbare zullen vanaf volgend jaar zeker opduiken. De creaties, die in de zomermaanden aan een ruimer publiek werden voorgesteld op kledingbeurzen in Düsseldorf, Salzburg en de Parijse prêt-à-porter, zullen ook in de toekomst internationaal rondreizen. Inmiddels werden aan enkele studenten van St. Martin's stageplaatsen aangeboden in de creatieve afdelingen van Schneiders, zodat de samenwerking bekrachtigd is. En St. Martin's en Schneiders willen die samenwerking voortzetten."Tekst Wim Denolf / Productie Olivier Rizzo / Foto's (zwart-wit) Raf Coolen / Foto (kleur) Luc Praet / Grooming Peter Philips met KMS / Modellen Hugo bij Storm en George Clements bij MGM /