Op 2 november herdenken we officieel onze doden, maar ik doe dat tegenwoordig meerdere keren per dag. Ik heb er ook veel te herdenken. Enkele maanden geleden overleed mijn grootmoeder. Zij had alle levensvreugde verloren na het heengaan van eerst haar man, en kort daarna haar zoon. Ze was klaar om te sterven, tevreden over wat het leven haar had gebracht. Ook het afscheid van mijn grootvader, een halfjaar eerder, was in zekere zin een troost. Hij was 89 en al een poosje moeilijk ter been. Al dat gesukkel met looprekjes en luiers vond hij maar niks, hij was er klaar mee. De kerkelijke begrafenis, met veel liefde georganiseerd door zijn kinderen en kleinkinderen, was een ontroerend eerbetoo...