Klootzakken zijn onvermijdelijk. We hebben allemaal wel een collega, buurvrouw, baas, klant of schoonbroer die ons het leven zuur maakt. Die geen respect toont, ons kleineert en beledigt, ons slecht behandelt, onze energie wegzuigt en ons met een miserabel gevoel achterlaat. Psycholoog Robert Sutton kwam er zoveel tegen in zijn studie naar hoe organisaties werken, dat hij er onderzoek naar ging doen. 'Niet alleen om uit te zoeken hoe je er als individu mee omgaat, maar ook omdat gemeen gedrag besmettelijk is en de sfeer compleet kan verpesten.'
...

Klootzakken zijn onvermijdelijk. We hebben allemaal wel een collega, buurvrouw, baas, klant of schoonbroer die ons het leven zuur maakt. Die geen respect toont, ons kleineert en beledigt, ons slecht behandelt, onze energie wegzuigt en ons met een miserabel gevoel achterlaat. Psycholoog Robert Sutton kwam er zoveel tegen in zijn studie naar hoe organisaties werken, dat hij er onderzoek naar ging doen. 'Niet alleen om uit te zoeken hoe je er als individu mee omgaat, maar ook omdat gemeen gedrag besmettelijk is en de sfeer compleet kan verpesten.'Hij bundelde zijn bevindingen in The Asshole Survival Guide. Zelf heeft zijn afdeling aan de universiteit van Stanford een bewuste 'geen-klootzak'-politiek. 'We werven in de mate van het mogelijke geen klootzakken aan, en als er toch eentje binnenglipt, pakken we het probleem collectief aan.' Een klootzak overleven is volgens Sutton geen wetenschap maar een ambacht. Iets wat je kunt leren, dus. Een korte handleiding. We hebben allemaal weleens een slechte dag, en volgens Sutton zijn we daarom allemaal soms een beetje een lomperik. "Slaaptekort, vermoeidheid, tijdsdruk, we gaan ons er slecht door gedragen", stelt Sutton. 'Ook veel macht hebben haalt het slechtste in mensen naar boven.' Het eerste wat je moet uitzoeken als iemand zich hufterig gedraagt, is of je te maken hebt met een tijdelijke dan wel met een gecertificeerde klootzak. Bij tijdelijk slecht gedrag zijn begrip, generositeit en zachte, welgemeende feedback het beste antigif. Is het geen kwestie van een slecht humeur, dan heeft Sutton duidelijk advies: ken je klootzak. 'Bij de systematische klootzakken heb je onbenullige kinkels, die niet beseffen dat hun gedrag kwetsend, vervelend of energievretend is', legt hij uit. 'Daarnaast heb je machiavellisten, die iedereen bewust het bloed onder de nagels vandaan halen. De eerste soort kun je eventueel bijsturen, de tweede valt niet te veranderen.' Hoe je dat uitzoekt? Eigen ervaring uiteraard, maar ook research. Wat is iemands reputatie? Hoe gaat hij of zij om met anderen? Ben jij de enige die zich slecht voelt bij deze persoon? Is je baas een gecertificeerde machiavellist, dan maak je je maar beter uit de voeten. Van afdeling of bedrijf veranderen is het beste voor je mentale welzijn. Verhuizen omdat je buurman een ellendeling is, lijkt drastisch, maar uit langdurig onderzoek blijkt dat reguliere omgang met een hufter je kans op depressie, angst- en gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk aanzienlijk vergroot.Volgens Sutton onderschatten we hoe nefast het is als we slecht behandeld worden, en blijven we daarom soms te lang dat soort gedrag tolereren, zowel als individu als binnen organisaties. 'Zeker als we al veel tijd en moeite hebben geïnvesteerd in een job of relatie, blijven we vaak te lang afzien. Wees realistisch, neem geen zotte risico's en zoek goede uitwegmogelijkheden, en dan, hop, ontsnappen. Wie die stap waagt, zegt vaak dat hij het al veel eerder had moeten doen.' Gewoon op geven is iets wat Sutton ook bij onlineklootzakken aanraadt. Defriend, blokkeer en delete ze, het liefst zo snel mogelijk. Don't engage with crazy, toetert Sutton geregeld in zijn boek. Beschouw klootzakken als mensen met een infectie, waar je zo ver mogelijk bij uit de buurt blijft. Iemand negeren is moeilijk als die macht heeft over jouw bestaan, maar kan wel als het iemand is die min of meer op gelijke hoogte staat. 'Freeze them out', stelt Sutton voor.'Je hoeft hen niet uit te nodigen voor vergaderingen en events, of bij hen aan tafel te gaan zitten tijdens de lunch. Wees vriendelijk, glimlach, maar blijf uit de buurt.' Fysieke afstand helpt. Werk af en toe thuis of kies een bureau aan de andere kant van het kantoor. Ga naar één jaarlijks familiefeest in plaats van naar allemaal. Wissel van stoel op een vergadering, feestje of in een vliegtuig. Vermijd oogcontact en smalltalk. Alle beetjes helpen. Zoek een plek waar je je kunt terugtrekken of desnoods zelfs tijdelijk kunt verbergen als het nodig is. Zelfs als je niet rookt, is af en toe een 'rookpauze' perfect om te ontsnappen. Veel hufters genieten van hevige reacties, daarom raadt Sutton aan om te vertragen. 'Slecht gedrag negeren haalt de wind uit de zeilen van de desbetreffende klootzak.' Oefen in zen zijn en reageer niet meteen op beledigende opmerkingen of veeleisende mails. Neem je tijd, zo word jij rustiger en krijgt de klootzak zijn zin niet. Soms is negeren geen optie, bijvoorbeeld bij familie, je baas, of bij wat Sutton minitirannen noemt, regelnazi's die iets te zeggen hebben over een klein domein van jouw bestaan en zich in hun beperkte macht wentelen. De vrouw van de personeelsdienst, de leraar van je kind, je syndicus. Dan is het een kwestie van jezelf te beschermen door de zaken op een andere manier te bekijken. 1 Het is niet jouw schuld dat de ander zich hufterig gedraagt.Amerikaanse cipiers wordt geleerd om de beledigingen en bedreigingen van gevangenen niet persoonlijk te nemen en de frustratie van de gedetineerde te zien als oorzaak van hun slechte gedrag. Klinkt naïef, maar het is belangrijk voor je welzijn dat jij na een incident niet piekert over wat jij had kunnen doen om dit te voorkomen. 2 Zoek steun.Als jij niet de enige bent die getreiterd wordt door je baas, weet je zeker dat het niet aan jou ligt. Samen vitten en lachen is bovendien een tonic voor je gekwetste ziel. 3 Zie er de humor van in.De baas die timet hoe lang je plaspauze is, dat is eigenlijk best grappig als het jou niet overkomt. Bedenk tijdens een gemene aanval hoe je met dit verhaal iedereen zult doen huilen van het lachen. 4 Wees Michelle Obama.When they go low, we go high, speechte ze. Niet alleen geeft 'niet tot hun niveau zakken' je een beter gevoel over jezelf, het betekent ook dat je waarschijnlijk conflicten vermijdt. Sowieso een goede zaak. 5 Kill them with kindness.De barista's van Philz Coffee worden getraind om warm, genereus en vriendelijk te reageren op zelfs de lastigste klanten. Dit werkt vooral als een klootzak geen geboren ploert is, maar gewoon een 'ik ben de baas'-moment heeft. 6 Reis mentaal in de tijd.Sta midden in een misselijkmakende confrontatie even stil bij hoe dit er over een uur, een dag of zelfs een jaar zal uitzien. Dat kan ervoor zorgen dat je een stuk minder overstuur raakt en er misschien ook minder over gaat piekeren. 7 Elk nadeel heeft zijn voordeel.Zelfs van de hufterigste klootzak kun je iets leren, al is het maar hoe je een hufterige klootzak overleeft. 8 Trek het je niet aan.Makkelijk gezegd, aartsmoeilijk om te doen, maar noodzakelijk voor iedereen die met eikels te maken heeft, stelt Sutton. Voor milde hufterigheid raadt hij aan om echt de deur dicht te trekken. Onderga wat je moet ondergaan, maar neem je pijn niet mee naar huis. Heb je last van een hufter op het werk, stel dan duidelijke grenzen. Vrije tijd is vrije tijd én vrijheid van etterbakken. Gebruik die tijd om te ontspannen, te recupereren en jezelf weer op te laden. Zit je midden in een incident met een klootzak? Volgens Sutton kun je dan best 'uitschakelen'. 'Niet echt luisteren, aan iets anders denken, niet duidelijk reageren. Emotioneel afstand nemen, dus.' Ontwikkel ook nietszeggende antwoorden om escalatie te vermijden. 'Ik zie dat anders.' 'Ik hoor wat je zegt.' 'Ik zal zien wat ik kan doen.' Soms helpt het zelfs om een soort 'klinisch' perspectief te ontwikkelen, stelt Sutton. 'Doe alsof je een arts, antropoloog of spion bent, en bekijk de situatie alsof je die moet analyseren.' Te goed leren omgaan met hufterig gedrag is niet goed, stelt Sutton, omdat het vaak betekent dat je slecht gedrag te lang tolereert en niet het initiatief neemt om iets aan de situatie te veranderen, afstand te nemen of te vertrekken. Jezelf beschermen doe je het best alleen in extreme situaties waarvoor je echt geen andere oplossing ziet. Wat als ontsnappen, negeren, of jezelf beschermen niet kan? Terugvechten is gevaarlijk, want je tegenpartij is gemeen, rancuneus en soms zelfs gewetenloos. Maar soms is het voor je eigenwaarde toch nodig om weerwerk te bieden en sommige ploerten zijn zo door en door slecht, dat ze alleen gemeen gedrag begrijpen. Dat wil dus zeggen dat je tot hun niveau moet zakken om tot hen door te dringen. Realiteitszin, een plan, bewijs, advies en bondgenoten: dat heb je nodig als je wilt terugvechten. Succesvolle tegenaanvallen zijn goed getimed, goed gepland en bedoeld om het gedrag van de klootzak te veranderen. Vraag je dus af hoe de situatie precies in elkaar steekt, praat met mensen die ze kennen en sta stil bij de hoeveelheid macht die je hebt. De CEO afzetten of je schoonmoeder verbannen is niet realistisch, een collega of een buurman bijsturen wel. Tenminste, als je een plan hebt. Impulsief wraak nemen, luid je gedacht zeggen, een klootzak ook echt een klootzak noemen, dat werkt niet. Weet hoe je het wilt aanpakken, welke argumenten zullen werken en wie je bondgenoten zijn. Houd mails, berichten en notities over de 'misdaden' van de klootzak bij, zodat je bewijs hebt en het geen ja-neediscussie wordt. Bij onbenullige oenen is rustige, rationele en constructieve feedback soms genoeg. Een discreet gesprek over wat het probleem is, het aantal keer dat iets gebeurd is en waarom het vervelend is, kan sommige onbenullen de ogen openen. Bij machiavellisten kan een agressieve confrontatie werken, maar blijf ook dan beheerst. Een welgemikte dodelijke blik, de korte maar krachtige mededeling dat dit soort gedrag niet acceptabel is en een vleugje woede kunnen bij sommige hufters wonderen doen. Humor helpt ook. Maar je moet realistisch zijn, vindt Sutton. In veel bedrijven (en andere omgevingen) leeft het - onjuiste - idee dat arrogantie, ellebogenwerk en gemeen gedrag je vooruithelpen in de wereld. Als jouw kwelduivel in zo'n omgeving functioneert, is het zo goed als onmogelijk om hem of haar te bestrijden. Suttons advies: maak de geen-klootzakregel je levensmotto en vermijd te allen prijze omgevingen waarin hufters getolereerd en aangemoedigd worden.