Nog geen maand geleden bewogen we ons nog heerlijk vrij - in hippe en comfortabele athleisure - van coworking space naar yogamat in onze belevingsmaatschappij. We morden zelfs een beetje: die drukke planning belemmerde onze vrijheidsgevoel. Gelukkig waren we vrij om tegelijk ook die sociale plannen te cancelen en thuis voor Netflix te hangen. Of om met vrienden de vrijheid te vieren op een terrasje, ook al was het nog te fris. We deelden ook fietsen, auto's, woningen en scoby's alsof het een populaire meme betreft, want minimalisme bevordert de vrijheid.
...

Nog geen maand geleden bewogen we ons nog heerlijk vrij - in hippe en comfortabele athleisure - van coworking space naar yogamat in onze belevingsmaatschappij. We morden zelfs een beetje: die drukke planning belemmerde onze vrijheidsgevoel. Gelukkig waren we vrij om tegelijk ook die sociale plannen te cancelen en thuis voor Netflix te hangen. Of om met vrienden de vrijheid te vieren op een terrasje, ook al was het nog te fris. We deelden ook fietsen, auto's, woningen en scoby's alsof het een populaire meme betreft, want minimalisme bevordert de vrijheid. Vrijheid is de voorbije jaren de nieuwe luxe geworden. Met luxegoederen geeft iemand zijn sociale status weer. Voor vroegere generaties was een dure wagen of Vuitton-handtas het signaal dat je gearriveerd was. Naarmate meer gezinnen een dubbel inkomen kregen, verplaatste luxe zich naar diensten zoals een schoonmaakster of nanny - ooit voorbehouden aan de hogere klassen. Deze generatie werkte zich te pletter en offerde de vrijheid op aan zijn job, tot de financiële crisis toesloeg. Millennials zagen hoe hun ouders alles kwijtraakten, zonder echt geleefd te hebben. Zij willen in plaats van de 'oude luxe' vrijheid: om te wonen waar ze willen en dichtbij huis te werken. Of om niet te werken, maar te reizen. Ze willen niet gebonden zijn aan huizen, leningen, overbodige spullen ('Does it spark joy?'). Ervaringen opdoen, liefst deelbaar op Instagram, is een nieuw statussymbool. Ook het veranderende maatschappelijk klimaat pleit voor vrijheid - ongeacht gender, geaardheid, afkomst en meer. Waar millennials zich eerder richtten op het zelf, gelooft de daaropvolgende Gen Z (geboren in 1997 en later) in vrijheid van individuele expressie en het afvoeren van sociale labels. Merken spelen in op de drang naar vrijheid en empowerment. Zalando startte vorig seizoen met een nieuwe merkpositionering en slogan: 'Zalando. Free to be'. De campagne draaide rond verhalen van inclusieve influencers over wat het betekent om vrij te zijn. De webshop moedigt haar klanten aan om zich vrij te voelen om zichzelf te zijn. Gucci's cruiseshow in mei 2019 draaide volledig rond vrijheid en het herboren activisme met verwijzingen naar het pleit voor meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen, het recht op abortus en vrije keuze. En op 10 april lanceert JBC een capsulecollectie in samenwerking met Gers Pardoel onder de leuze '#echtzijn was nooit zo leuk', om kinderen te stimuleren volledig zichzelf te zijn. 'Echt zijn houdt voor mij in dat ik mijn ding doe en mijn eigen mening uit. Ik wil dan ook dat kinderen sterk genoeg zijn om zichzelf te zijn en écht te zijn', meent de Nederlandse rapper. Er was echter slechts een, wel erg efficiënt, virus voor nodig om die vrijheid vrijwillig - geen leger aan Mao-klonen nodig hier - aan banden te leggen. Mijn geëmancipeerde zus (een millennial) die de start van 2020 vierde in het door bosbranden geteisterde Australië, durfde plots de deur niet meer openmaken voor een man met een pakje - akkoord, het was wel al donker. Auto- en fietsdelen lijkt iets uit een idealistisch ver verleden en dat maakt de met handgel bewapende uitstap naar de rij voor de supermarkt nog net iets uitdagender - en niet zonder wroeging dat we Marie Kondo ook in de voorraadkasten hebben losgelaten. Het was ook slecht gesteld met die voorraadkasten: het digitale tijdperk en bijhorende online shoppen, Deliveroo en co, lastminute restaurantboekingen en andere vrijheden, zoals de koffiebar met geweldige slaatjes in het station, maken van ons een bende hulpeloze hamsteraars. Opnieuw mijn zus: 'Wat moet je eigenlijk hamsteren? Wij hebben drie bloemkolen, te veel bananen, en keukenrol - het wc-papier was op'. Het coronavirus heeft ons veiligheidsgevoel weggekaapt - de vijand sluimert op onze eigen handpalm - en dat maakt ons angstig. Ons leven, dat makkelijk en snel was ingericht, werd ingeruild voor een van veldslagen voor paniekaankoop-toiletpapier, conserven en droge pasta. Angst zet mensen ertoe aan een defensieve houding aan te nemen. We willen de controle terug. We houden vast aan zekerheid en vermijden risico's. Kortom, angst zorgt ervoor dat mensen psychologische veiligheid boven vrijheid stellen, zelfs als dat betekent dat je je privacy opoffert met camera's op elke hoek van de straat om samenscholing tegen te gaan en een corona-app die je doen en laten registreert. Digitale vooruitgang versterkt die mogelijkheid tot controle. Sporten, diëten, slapen, wandelen, een regenbui: alles is meetbaar en registreerbaar geworden. Waar vroeger een schietgebedje soelaas moest brengen voor we de deur uitgingen, voorspelt nu de Corona-radar hoe erg het gesteld is binnen de postcode van de bakker. Vandaar ook dat elk mediabericht over het onderwerp duchtig wordt aangeklikt. We hebben meer controle maar hebben tegelijk ook meer nood aan voorspelbaarheid, en dat is iets wat het virus ons ontneemt.En dus, waar we gisteren nog verbolgen waren over fundamentalistische godsdienstregels en de Chinese censuur (wat meer vrije meningsuiting was de strijd tegen het virus immers ten goede gekomen), geven we vandaag zonder protest onze vrijheden op, zonder enig spoor van activisme of mondig burgerschap. Ook na de terroristische aanslagen bleken we niet zo zuinig op onze verworven vrijheden. We gingen - waarschijnlijk voor het eerst sinds de tweede wereldoorlog - in lockdown (we moesten de term wel eerst eens googlen) en laten sindsdien (althans, in ons vorig leven als moderne nomade) veiligheidsagenten uitvoerig onze handbagage bepotelen. De huidige collectieve quarantaine is absoluut nodig en effectief, maar dat we zo meegaand zijn, is vooral omdat we nood hebben aan dat gevoel van veiligheid en controle. Om met een filosofische noot te eindigen: volgens Immanuel Kant (die trouwens ook graag alles onder controle had - hij verliet Koningsbergen amper en hield zich aan een strikte dagplanning) is onze vrijheid mogelijk is omdat we gebonden zijn aan de Categorische Imperatief of morele wet. Die houdt in dat je je eigen handelen beoordeelt zoals je dat bij een ander zou doen. 'Mensen zijn niet vrij als ze kunnen doen wat ze willen, maar als ze moreel handelen.' Vandaag is dat: in uw kot blijven.