De wereldwijde vraag naar koffie en cacao zit in de lift. Maar tegelijk ziet de toekomst er niet erg rooskleurig uit voor de regio's waar de gewassen nu geteeld worden. De klimaatverandering duwt koffie en cacao dichter bij de limieten van hun fysiologische tolerantie.

Adaptatie

De studie in Nature stelt vast dat de oppervlakte die geschikt is voor de teelt van koffie, met name arabica, naar alle waarschijnlijkheid zal verkleinen naarmate de opwarming van de aarde en extreem weer toenemen. Tegelijk neemt de vatbaarheid voor plagen toe: koffieroest trof in 2017 al 70 procent van de plantages in Midden-Amerika.

Een mogelijke oplossing voor veel boeren is de omslag maken naar cacao. De studie concludeert dat de helft van de huidige koffieplantages die in gevaar zijn, daarvoor geschikt zijn. 'Dit opent een mogelijkheid voor klimaatadaptatie', zegt Kauê De Sousa, onderzoeker aan de Noorse Universiteit voor Toegepaste Wetenschappen en hoofdauteur van de studie. 'De interesse van kleine boeren in cacao groeit, mede door de kwetsbaarheid van koffie voor de klimaatverandering. Het is nu het moment om de boeren te helpen hun productie met succes over te schakelen.'

Bomen

Zowel koffie als cacao zijn meestal een vorm van 'boslandbouw': bomen maken deel uit van het productiesysteem. 'Koffie en cacao worden traditioneel in de schaduw geteeld om de hitte te beperken en land te besparen', zegt Roeland Kindt, Ecoloog aan het World Agroforestry Centre. 'Maar de schaduw van de bomen wordt in de meeste klimaatstudies genegeerd.'

'Boeren moeten de huidige samenstelling van hun boomsoorten in vraag stellen'

Boslandbouw biedt nog meer ecosysteemdiensten die het productiesysteem veerkrachtiger maken voor de klimaatverandering, onder meer door water te besparen en een habitat te bieden aan vogels en insecten die op natuurlijke wijze plagen onder controle houden.

'Boslandbouw is een duidelijk voorbeeld van hoe positieve interacties tussen planten de omstandigheden kunnen verbeteren en de productiviteit kunnen verhogen', zegt Milena Holmgren, expert Klimaatadaptatie aan de Universiteit van Wageningen. 'Onze studie onderzoekt welke boomsoorten succesvoller kunnen zijn in de toekomstige koffie- en cacaoplantages om een beter microklimaat te genereren.'

Landbouwsystemen veranderen

Toen de onderzoekers de top tien van de meest gebruikte bomen in de plantages in kaart brachten, bleken dat ook de meest kwetsbare soorten te zijn voor de klimaatverandering. Dat betekent dat bijna 80 procent van het bladerdak boven koffieplantages en 62 procent van het groen boven cacaoplantages drastisch zal krimpen. Het gaat om soorten die belangrijk zijn voor de fruitproductie (mango, guave en avocado), en hout (ceder), maar ook bomen die veel stikstof opslaan en de grond zo verbeteren.

De landbouwsystemen veranderen door met andere soorten te werken is de beste manier om de koffie- en cacaoplantages in Midden-Amerika veerkrachtiger te maken, stelt de studie. Daarvoor zijn dringend veranderingen nodig in het landgebruik en een betere mix van de boomsoorten.

'Boeren moeten de huidige samenstelling van hun boomsoorten in vraag stellen', zegt de Soussa. 'Ze moeten overschakelen op een mix die beter bestand is tegen het toekomstige klimaat. Dat is moeilijk, omdat de investering pas na lange tijd zal renderen.