Het is begin oktober en de oogst begint in de Moezelvallei. Dat is relatief laat, omdat dit een van de koelste wijngebieden ter wereld is. De druiven- overwegend riesling- moeten daarom langer hangen om optimaal rijp te worden. En dan nog hebben ze weinig suikers opgebouwd zodat, na de omzetting van de suikers in alcohol tijdens de gisting, het alcoholgehalte van de wijnen laag is.
...

Het is begin oktober en de oogst begint in de Moezelvallei. Dat is relatief laat, omdat dit een van de koelste wijngebieden ter wereld is. De druiven- overwegend riesling- moeten daarom langer hangen om optimaal rijp te worden. En dan nog hebben ze weinig suikers opgebouwd zodat, na de omzetting van de suikers in alcohol tijdens de gisting, het alcoholgehalte van de wijnen laag is. Maar als je de vallei binnenrijdt, merk je meteen waarom de druiven hier ondanks alles toch rijp worden: ze staan op steile hellingen, met de best mogelijke invalshoek ten opzichte van de zon, en daaronder stroomt de Moezel, zodat het zonlicht in het water nog eens weerkaatst op de druiven. 'Midden in de zomer is het hier zo heet dat je de wijngaarden na de middag niet meer kan bewerken', zegt wijnbouwer Christian Amlinger. 'Maar eens de avond valt, wordt het koud. En dat zorgt voor vertraging in de rijping, wat heel goed is voor de wijn. De druiven krijgen zo de tijd hun aromatisch potentieel volledig te ontplooien, en behouden door de koelte ook hun fijne zuren. Onze rijpingstijd duurt doorgaans 30 tot 40 dagen langer dan gemiddeld in de wijnwereld.' 'Eigenlijk oogsten we dit jaar nog vroeg', zegt Ansgar Schmitz, directeur van Weinland Mosel, een vereniging van wijnbouwers ter promotie van de moezelwijnen. 'Normaal beginnen we er pas half oktober aan. Maar dit jaar begon de cyclus vroeg. Helaas kregen we ook te maken met vorst in het voorjaar, waardoor veel knoppen vernietigd werden. We zullen dan ook een kleinere opbrengst hebben.' Er is één nadeel aan dat lange wachten op de rijpheid van de druiven: naarmate de tijd vordert, wordt het risico op regen groter. Dat blijkt vandaag, want geregeld valt er een bui. Al houdt dat de plukkers niet tegen om te oogsten, integendeel, er is zelfs haast bij; als druiven te veel regenwater opzuigen, krijg je waterige wijnen. Op de steile hellingen is het oogsten hard labeur. Landbouwmachines zijn uitgesloten, alles moet manueel gebeuren. Alleen al het naar beneden brengen van de druiven is een hels karwei. In sommige wijngaarden wordt gewerkt met een soort spoorlijn om werklieden en materiaal naar de top van de hellingen te transporteren, en de oogst naar beneden te halen. 'Onze wijnstreek wordt door iedereen bewonderd, maar niemand wil er werken', hoor je hier vaak zeggen. 'Werkkrachten vinden is effectief een probleem,' zegt Schmitz, 'want slechts weinig jonge Duitsers willen zich nog op deze gevaarlijke hellingen wagen. Vandaar dat we wijngaardwerkers uit Oost-Europa naar hier halen.' Alsof het werk nog niet zwaar genoeg is, worden de wijngaarden ook bedreigd door everzwijnen, die verzot zijn op rijpe druiven. Vandaar dat er niet alleen op gejaagd mag worden in het wildseizoen, dat nu begint, maar het hele jaar door. We komen een groep plukkers tegen die op de steile hellingen aan het werk zijn, sommigen lijken de pensioenleeftijd voorbij. 'Er zijn wijnbouwers die op deze hellingen oogsten tot ze tachtig zijn', zegt Schmitz. 'Ze deden het al hun hele leven en zijn dat gewoon.' Vanuit Bremm maken we een wandeltocht hoog door de wijngaarden. Overal zijn er bewegwijzerde routes, waarvan sommige een halve dag duren. Het is wel opletten geblazen, want de paadjes zijn vaak smal en steil, en de afgronden diep. Maar het panorama is adembenemend, met de Moezel die zich doorheen het landschap kronkelt, en de wijngaarden die als het ware uit het water oprijzen, tegen de hellingen op. Van hieruit zie je de rivier een bocht van 180 graden maken. Door dat bochtige parcours liggen de wijngaarden nu eens op de linker- en dan weer op de rechteroever, omdat ze telkens gericht moeten zijn naar het zuiden. Wijnbouwers zien zich dan ook soms verplicht om met hun materiaal de Moezel over te steken per veerboot, omdat er niet overal een brug is. Gezien al de moeilijkheden en het harde werk is het des te merkwaardiger dat hier zulke lieflijke, fijne wijnen uit voortkomen. Want Duitse moezelwijnen moeten het niet van kracht, concentratie en alcohol hebben, maar van finesse, subtiliteit en een delicaat evenwicht tussen zoet en zuur. Dat merken we tijdens een memorabele proeverij bij Markus Molitor, een wijnbouwer die in 1985 begon met twee hectare en nu het grootste private wijnbedrijf van de Moezel heeft uitgebouwd, met honderd hectare wijngaard. Daarbij is hij erin geslaagd de kwaliteit zeer hoog te houden, niet alleen met riesling, maar ook met pinot blanc en pinot noir. 'Deze finesse is waar de hele wereld ons om benijdt', zegt hij. 'Honderd jaar geleden waren de rieslingwijnen van de Moezel dan ook duurder dan witte bourgogne.' Molitor wijst ook op de toenemende vraag naar wijnen met minder alcohol: 'Door de klimaatopwarming is dat een probleem geworden in de zuidelijke wijnstreken. Terwijl wij nog altijd wijnen met minder alcohol kunnen maken. Twintig jaar geleden was dat een nadeel, vandaag een troef.' In de Moezelvallei wordt van riesling ook schuimwijn (Sekt) gemaakt, waarbij- als er Traditionelle Flaschengärung op het etiket staat- dezelfde methode als in Champagne wordt gevolgd. 'We zijn en blijven vooral een streek van riesling,' zegt Schmitz, 'maar er worden nu almaar meer rode wijnen gemaakt, omdat de vraag ernaar stijgt.' Van het domein Louis Klein in Traben-Trarbach proeven we een heel bijzondere rode wijn van pinot meunier, een druif die normaal alleen in champagne wordt gebruikt. Ook pinot noir, de druif van rode bourgogne, en zelfs merlot, de belangrijkste druif in Saint-Emilion, worden nu steeds meer aangeplant. De Moezel kun je volgen vanuit Frankrijk, waar ze ontspringt, en dan via het Groothertogdom Luxemburg Duitsland binnenstroomt. Na een spectaculair bochtig parcours van ongeveer tweehonderd kilometer, mondt ze in Koblenz uit in de Rijn. Daar begint een andere prachtige vallei die van het zuidwesten van Duitsland een van de mooiste wijngebieden ter wereld maakt.