In beeld: zo wordt erfgoed met passie opnieuw tot leven gewekt

13/10/17 om 14:07 - Bijgewerkt om 14:27

Kasteel Boterberg in Kalmthout heeft de Onroerenderfgoedprijs 2017 gewonnen. Het thema dit jaar was erfgoed dat niet publiekelijk toegankelijk is. In deze video's kunnen we toch even binnenkijken in de unieke woningen, waarvan de ziel een nieuwe kans kreeg dankzij restauratieprojecten.

In beeld: zo wordt erfgoed met passie opnieuw tot leven gewekt

Kasteel Boterberg © Onroerend Erfgoed

De Onroerenderfgoedprijs reikt prijzen uit aan recente realisaties op het vlak van monumenten- en landschapszorg en archeologie. De tweede editie van de prijs stond in het teken van erfgoed dat in de regel niet publiekelijk toegankelijk is.

Het 19de-eeuwse kasteel Boterberg in Kalmthout kwam als winnaar uit de bus. Het gebouw, in neo-Vlaamse renaissancestijl en met uitgesproken tudorkenmerken, raakte begin deze eeuw in verval. Aan het winnen van de Onroerenderfgoedprijs is ook een geldprijs verbonden van 15.000 euro.

Cohousing in een kasteel

B-architecten namen de renovatie voor hun rekening en gaven het domein een moderne invulling. Het kasteel en de overige gebouwen op de site werden een cohousingproject met kantoren en gemeenschappelijke ruimtes. 'Deze restauratie bewijst dat het perfect mogelijk is om de instandhouding van erfgoed te laten samengaan met een nieuwe invulling', aldus de jury.

Delen

Deze restauratie bewijst dat het perfect mogelijk is om de instandhouding van erfgoed te laten samengaan met een nieuwe invulling

Het kasteel kent een lange geschiedenis. In 1846 koopt een zekere Paul Moons 120 hectare bossen en heide. Ongeveer dertig jaar later bouwen zijn kinderen een kasteel in neo-Vlaamse renaissancestijl, met enkele bijgebouwen. Begin jaren twintig is het kasteel in handen van de Antwerpse bankier Hector Carlier. Die laat het kasteel uitbreiden en herinrichten. Hij voegt tudorkenmerken toe aan Kasteel Boterberg.

Wanneer de laatste dochter van de bankier sterft in 2007 raakt het kasteel in verval. Een Antwerpse projectontwikkelaar raakt geïnteresseerd en kan zeven families overtuigen om samen met zijn gezin in een cohousingproject te stappen. Na overleg pakken ze het domein aan en geven ze het de moderne invulling van gedeeld eigenaarschap.

Delen

Het kasteel krijgt een moderne invulling van gedeeld eigenaarschap

Minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois (N-VA) noemde het project bij de uitreiking een voorbeeld. 'Kasteel Boterberg bevordert de sociale cohesie tussen de bewoners en heeft bovendien veel aandacht voor ecologische toepassingen.'

Strakke geometrie en de vondst van de donjon

De twee laureaten zijn de architectenwoning van Marc Dessauvage in Loppem en de donjon van Nevel. Dit laatste project wint ook de publieksprijs.

De villa van en door architect Marc Dessauvage is een architecturale parel van het modernisme, gebouwd in 1978-1980. De architect bewoonde het huis zelf, maar overleed helaas vier jaar na de voltooiing van de woonst.

In 2008 werd het huis beschermd omwille van de artistieke, socio-culturele en historische waarde. De strakke geometrie is ongetwijfeld het opvallendste van het huis. Alle kenmerken van de woonst zijn typisch voor de 'palladiaanse' woningen die Dessauvage vanaf ongeveer 1965 ontwierp.

Delen

In april 2015 koopt een jong koppel de villa en slaagt er in twee jaar in om de leegstaande woning opnieuw om te vormen tot een thuis.

In april 2015 kopen Thomas Serruys en Katharina Smalle de villa en slagen er in twee jaar in om de leegstaande woning opnieuw om te vormen tot een thuis. Ze bleven trouw aan de visie van het oorspronkelijke ontwerp, maar moderniseerden ook met enkele vernieuwende ingrepen het pand op vlak van energiewaarden.

In het kasteel van Nevele deden de huidige eigenaars een unieke vondst. De familie Schelstraete kocht het kasteel in 1983 en ging er zelf wonen. In 2011 beslisten ze de achterbouw te vernieuwen.

Delen

De start van de werken aan het kasteel van Nevele bracht een verrassing met zich mee

De start van de werken in 2013 bracht een verrassing met zich mee. De muren van de achterbouw bleken terug te gaan tot de middeleeuwen. Ze stootten op een donjon, een oude woontoren, die waarschijnlijk in de elfde eeuw werd gebouwd. De toren maakte deel uit van 'het mottekasteel', dat werd gesloopt in 1488. Vervolgens werden er in de 16de/17de eeuw en de 19de eeuw opnieuw kastelen opgetrokken op die locatie. Al die tijd bleef de donjon deel uitmaken van het kasteel.

Na een uitgebreid bouwhistorisch onderzoek, besliste de familie Schelstraete om van de oude muren de blikvanger van de restauratie te maken. Die restauratie bleek erg succesvol en oogstte heel wat lof.

Liefde voor handwerk

Atelier Allerhanden kreeg een eervolle vermelding voor de bijdrage aan de restauratie van een herenhuis in Diest. Zij pakten het door verwaarlozing in slechte staat verkerend herenhuis aan en restaureerden het met heel veel geduld en passie voor authentiek handwerk.

Het klassieke gebouw uit 1876 was geen laureaat voor de Onroerenderfgoedprijs, maar de jury vond toch dat Atelier Allerhanden een eervolle vermelding verdiende voor her prachtige eindresultaat.

Het beschermde gebouw in het centrum van Diest was voor restauratie volledig in verval. Huiszwam had zich meester gemaakt van het houtwerk en het neoclassicistisch stucwerk op de plafonds was zwaar beschadigd.

Delen

Het atelier werkte op traditionele wijze om alle details in ere te herstellen.

Het atelier werkte op traditionele wijze om alle details in ere te herstellen. Dat was alles behalve een simpele klus. Ze gingen zelf op zoek naar verloren kennis over restauratietechnieken uit het verre verleden en dacht creatief na over de haalbaarheid en degelijkheid van de oplossingen.

'Atelier Allerhande draagt vakmanschap duidelijk hoog in het vaandel. Hun aanpak getuigt van moed, visie, doorzettingsvermogen en een groot respect voor het betrokken erfgoed,' aldus de jury.

Onze partners