Cathérine Ongenae
Cathérine Ongenae
Knack-medewerkster
Column

08/04/16 om 08:20 - Bijgewerkt om 08:21

Tussen pijn en schone schijn

Sprookjes zijn offshoreconstructies voor de geest, vindt Cathérine Ongenae. Een andere wereld met andere wetten , waar je nog mentale ruimte vindt om hoop te koesteren voor de toekomst.

Tussen pijn en schone schijn

© -

Delen

Sprookjes zijn offshoreconstructies voor de geest. Een andere wereld, met andere wetten

Daar stonden we dan, in het Sprookjesbos. Het was nog precies zoals ik het me herinnerde. Dertig jaar zitten er tussen toen en nu, maar hier bleef de tijd schijnbaar stilstaan. Een slapende reus. De dansende elfjes van koningin Fabiola. Paddestoelen waar muziek uit tingeltangelt - waarom associeert men sprookjes met clavecimbels? Toch stokt het filmpje in mijn hoofd af en toe. Het verhaal van de dansende rode schoentjes werd in mijn tijd anders uitgebeeld, denk ik, en ik weet begot niet wie die knorrige kabouter in die boom is en wat hij daar zit te neuzelen. Volgens mijn dochter van vier zit hij op het toilet. Niets zo goed om het hoofd leeg te maken als de wereld bekijken door de ogen van een vierjarige wijze met een scatologische obsessie. Er zijn plaatsen waar men veel geld neertelt voor een paar momenten met een of andere Yoda die je op de aardsheid van de dingen wijst.

Naar de Efteling gaan: ik geef toe dat ik even heb getwijfeld of we het we zouden doen. Maar de tickets waren al gekocht, en we keken er zo naar uit. Correctie: IK keek er zo naar uit. Toen ik ontdekte dat ik zwanger was, was een van mijn eerste gedachten: dan kan ik eindelijk nog eens naar de Efteling.

Delen

Met permissie ongegeneerd in de fantasie duiken op uren dat het een volwassene normaal niet is toegestaan: het is een van de vele mooie kanten van het ouderschap

Voedsel voor de ziel

Met permissie ongegeneerd in de fantasie duiken op uren dat het een volwassene normaal niet is toegestaan: het is een van de vele mooie kanten van het ouderschap. Ja, een roman of een fictiefilm zijn ook fantasie, maar de meeste auteurs houden zich liever ver van het sprookjesgenre. En ik hou van sprookjes. Wat zeg ik? Ik ben verslingerd aan sprookjes. Ze zijn voedsel voor mijn ziel. Koolhydraten, proteïnen, peper, zout. En suiker, uiteraard, want ik ben niet zo kieskeurig: zelfs een Disney verorber ik af en toe met veel gusto. Toen 'Zootropolis' uitkwam, was ik er als de kippen bij om te gaan kijken, en ik heb even hard genoten als het kindje naast me dat met een geconcentreerde frons haar aandacht verdeelde tussen snoepjes uit het zakje vissen en het verhaal volgen.

Nog een voordeel: kinderen bekijken hun favoriete films het liefst duizend keer op rij. Als je dan nog mee kijkt, zie je details die je de eerste keer gegarandeerd miste, wat dan weer perfect materiaal oplevert voor een grondige discoursanalyse.

Sprookjes lezen of bekijken leidt overigens tot geweldige conversaties. Gisteren lagen we nog languit naar 'Belle en het Beest' te kijken. Ter opfrissing: het Beest is een tot gruwelijk monster omgetoverde prins die zijn ware uiterlijk pas terug krijgt als hij van iemand kan houden en die liefde wederzijds is. Belle is een ambitieus dorpsmeisje met een gul hart. Gaston is Belle's aanbidder, en de aanstoker van een lynchpartij op het Beest.

Zij: 'Het Beest is boos, hé, mama?'

Ik: 'Ja.'

Zij: 'Maar hij is ook een beetje verdrietig.'

Zij: '... ' (de stilte van hersentjes die verbanden leggen)

Zij: 'Eigenlijk is Gaston de stoute, hé, mama?'

Ik: '...' (de stilte van verwondering, omdat mijn dochter al tot zo'n conclusie in staat is.)

Allemaal Gastons

Zelfs mijn kleine Yoda van vier herkent het verschil tussen hypocrisie en pijn. Tussen schone schijn en jezelf zijn, ook al is dat op dat moment niet de beste versie van jezelf. Uit elk verhaal pikt ze er naadloos de ware slechterik, niet toevallig een protserig persoon uit het establishment. Merkwaardig toch dat we dat als volwassene in de reële wereld, waar die zaken écht gebeuren, nog amper kunnen.

Delen

Zelfs mijn kleine Yoda van vier herkent het verschil tussen hypocrisie en pijn. (...) Merkwaardig toch dat we dat als volwassene in de reële wereld, waar die zaken écht gebeuren, nog amper kunnen.

Ja, er rammelt heel wat aan het verhaal van Belle en het Beest. Lees het door een genderbril en je ziet een meisje dat verliefd wordt op het wezen dat haar gevangen nam. Het Stockholm Syndroom is niet ver weg. Maar het mooie aan sprookjes is dat ze niet voor een gat te vangen zijn. Zelfs niet deze Disneyversie, waarvan de dominante boodschap niet eens zo slecht is. Liefde kun je niet dwingen, en liefde is niet alleen een kwestie van good looks. In Le Petit Prince schreef Antoine de Saint-Exupéry het mooier: On ne voit bien qu'avec le coeur. L'essentiel est invisible pour les yeux.

Tegelijk denk ik: hopelijk stikken die Panamaschoften in hun miljarden. Het zijn allemaal Gastons (M/V). Sprookjes lenen zich perfect tot nadenken over wat goed is en en wat niet, en in die zin kan wat dubbelzinnigheid geen kwaad. Je moet kwaadaardigheid niet proberen te verdoezelen: het is maar beter dat kinderen weten dat achter elke perfecte façade een toverheks kan schuilen, en dat de harten van beschadigde mensen best veel liefde en deernis schuilt. Dat ze beseffen dat er altijd patsers zullen zijn die het moeten hebben van intimidatie en bedrog, en optimisten die tegen die patsers zullen blijven ingaan.

Maar het allermooiste aan de wereld van de verbeelding is dat dat de klok er trager tikt. Sprookjes zijn offshoreconstructies voor de geest. Een andere wereld, met andere wetten. In toververhalen vind ik de mentale ruimte die ik op drukke nieuwsdagen ontbeer. Maar in tegenstelling tot de verwerpelijke offshorebedrijven uit de echte wereld, nestelt zich in onze andere wereld hoop, wat de realiteit van #Brusselattack en #PanamaPapers enigszins draaglijk maakt. Zoals Neil Gaeman, auteur in de klassieker 'Coraline' schreef: 'Sprookjes zijn meer dan waar. Niet omdat ze ons vertellen dat draken bestaan, maar omdat ze ons vertellen dat je draken kunt verslaan.'

Of Gastons, natuurlijk.

Onze partners