Cathérine Ongenae
Cathérine Ongenae
Knack-medewerkster
Column

24/03/16 om 15:10 - Bijgewerkt om 16:21

Kan enkel kalmte ons redden?

Tijdens de naweeën van de aanslagen op Brussel zoeken we allemaal naar een evenwicht, naar een manier om de draad weer op te pikken. Ook Cathérine Ongenae is zoekende. 'Kan enkel kalmte ons redden?'

'Niet naar het filmpje op CNN kijken', sms't mijn lief me. Dat is als zeggen dat je niet aan een olifant mag denken. Ik vind het op de Facebookpagina van CNN. De woorden erboven nijpen mijn hart dicht. Huilende peuter, bloed, mama.

Kloteterroristen.

Ik kijk niet. Ik help er niemand mee. Ik ben zelf moeder van een klein kind, en ik ken iets van post-traumatische stress. Het zou dom zijn om te kijken. Maar de woorden wegen loodzwaar. Ik twijfel. Ben ik het als moeder en iemand die veilig thuis zit te werken niet verplicht om te kijken? Ben ik nu niet meelevend genoeg?

Deze ochtend las ik op een blog een zelf geschreven getuigenis van een vader wiens gezin levend en wel uit de ontplofte zone geraakte. Zijn relaas was huiveringwekkend. Hij beschreef nauwkeurig wat hij had gezien. Niet tot in de kleinste details, maar voldoende om de horror weer te geven. Ook aan de Nederlandse krant NRC vertelde een man over zijn vlucht uit de metro. 'Loop naar het licht' was het enige waar hij aan kon denken.

Delen

Ik heb niet gekeken naar het filmpje van CNN. Ben ik nu niet meelevend genoeg?

We mogen dan niet meer in de wildernis wonen, ons overlevingsinstinct werkt blijkbaar nog goed. Mensen deden alles wat primatoloog Frans de Waal beschrijft in zijn boek over empathie: ze renden niet alleen voor hun leven, maar hielpen waar kon en zochten steun bij elkaar. Dat doen we niet omdat we moreel superieur zijn, maar omdat het in onze aard ligt. Het zijn zij die vervreemd zijn van die aard waar we ons zorgen over moeten maken.

De orde van de dag

Ik zat op de trein naar Antwerpen toen de berichten over de aanslagen binnen kwamen. De jongeren in de wagon hadden het erover. Ik luisterde terwijl ik bleef scrollen op mijn smartphone, wachtend op meer informatie. Toen ik uitstapte in Antwerpen Centraal leek alles normaal. Het glazen dak brak de zonnestralen, ze dansten voor de voeten van para's en politiemannen. Ik scande hun gezichten, ze keken vriendelijk terug. Ik voelde me merkwaardig licht, stapte kwiek door, met rechte rug. Gewoon doen wat ik moest doen, dacht ik, en dan weer naar huis.

Eens ik terug in Gent was, dacht ik aan de meest onnozele dingen. Het avondeten, bijvoorbeeld. En toen ik thuis kwam, viel het me op hoe lekker het huis nog rook naar de cake die ik bakte voor het verjaardagsfeestje van mijn dochter. Het dagelijks leven glansde, het was nog nooit zo mooi geweest. Opnieuw voelde ik me schuldig.

Delen

Kalm blijven heeft niets te maken met niet bang zijn. Integendeel: het is de angst in de ogen kijken, en aan zijn ene zijde hysterie zien verschijnen, en aan de andere kalmte.

Toen ik die avond voor het werk belde met psychologe Elke Van Hoof, legde ik haar mijn twijfels voor. Bleek dat ik niet zo harteloos was als ik vreesde, maar dat ik zonder het te beseffen een oude en efficiënte overlevingstruc toepaste: 'Kalmte bewaar je door expliciet je aandacht buiten je hoofd te brengen', zei ze. 'Dat doe je door te focussen op andere zaken. Basale zaken benoemen brengt mensen in crisis tot rust.'

Haar advies in tijden als deze: hou de focus op de positieve dingen zodat je de controle kunt bewaren. Daar word je sterker van, en zo groei je sneller over een traumatische ervaring heen.

Dus nee, het was niet fout om te denken: 'Er zijn aanslagen gebeurd. Het is lente. Ik ben blij dat al mijn geliefden en vrienden veilig zijn.'

En ja, het was een verschrikkelijke dag. Maar kijk eens naar wat de hulpverleners en brandweermannen deden, wat journalisten deden, wat de spoorwegen deden. Kijk eens naar de veerkracht van de Brusselaars. De keerzijde van duisternis is licht. Kijken naar het licht is ook overleven.

Solidariteit

Kalm blijven heeft niets te maken met niet bang zijn. Integendeel: het is de angst in de ogen kijken, en aan zijn ene zijde hysterie zien verschijnen, en aan de andere kalmte. Kalm blijven is een keuze.

Wil ik hiermee zeggen dat ik niet bang ben? Laat ons het op bezorgd houden. Facebook herinnerde me vandaag aan dezelfde dag, vier jaar geleden, met een foto van een vredig slapende baby van drie dagen oud. Ze slaapt zoals alleen baby's dat kunnen. Droomloos, als een zaadje dat in de grond zit, en zich in alle stilte ontwikkelt. Ik maak me zorgen over haar toekomst.

Delen

Misschien vrees ik nog het meest dat we dit over niet al te lange tijd zullen vergeten. Dat als de doden begraven zijn, we de draad weer oppikken en verder gaan met de chaos in dit land.

Er is onrust. Intense vermoeidheid. Nervositeit ook, wat deze ochtend bleek toen mijn dochter zich voor de grap had verstopt. Zodra ze de ernst in mijn stem hoorde toen ik haar riep, kwam ze tevoorschijn. Guitig lachend, maar met kleine vraagtekens in haar ogen: waarom spelen ze niet mee? Je bent toch voorzichtiger.

Misschien vrees ik nog het meest dat we dit over niet al te lange tijd zullen vergeten. Dat als de doden begraven zijn, we de draad weer oppikken en verder gaan met de chaos in dit land. Dat we de gewonden gemakshalve zullen vergeten. Velen onder hen zullen nooit meer hetzelfde zijn als voor 22 maart 2016. Maar uitgerekend zij zullen over een aantal weken, maanden en zelfs jaren nog behoefte hebben aan het begrip en de lieve woorden die nu circuleren.

De grootste uitdaging voor de toekomst lijkt me om samen met de kalmte die hervonden solidariteit bewaren.

Cathérine Ongenae is journaliste en antropologe.

Onze partners