Droogte in Zuid-Afrika treft vooral zwarte boeren

02/08/16 om 15:37 - Bijgewerkt om 16:19

Jarenlange droogte in grote delen van Zuid-Afrika heeft dorpen in crisis gestort en voedselimporten voor het eerst in meer dan twintig jaar opnieuw noodzakelijk gemaakt. Ook het regeringsprogramma voor grondherverdeling krijgt een fikse knauw.

Droogte in Zuid-Afrika treft vooral zwarte boeren

© REUTERS

Het onmiddellijke gevolg van de droogte is de stijging van de voedselprijzen. Maar minder zichtbaar voltrekt zich een groeiende sociale crisis omdat boeren hun landarbeiders afdanken. Eveneens minder zichtbaar is het effect op dorpen in het noorden van het land, waar landbouwbedrijven failliet gaan en werkloosheid en sociale instabiliteit toenemen.

Kortom, de nieuwe klasse van zwarte landbouwers wordt zwaar getroffen door de droogte. Volgens hen hebben de recordtemperaturen en droogte van de laatste jaren geleid tot een piek in het aantal faillissementen en moesten velen de grond die ze na de herverdeling konden bemachtigen, opnieuw verlaten.

Delen

"Er is niets. Als je jezelf niet kunt helpen, kan je ook je buurman niet helpen."

Sommigen hebben met leningen hun dure landbouwbenodigdheden kunnen bekostigen, maar niet iedereen heeft dat geluk. Zelfs grootschalige boeren kunnen nu niet langer hun schuld inlossen.

Geen toekomst

"Het is vreselijk", reageert Thomas Pitso Sekhoto, strateeg voor business development bij de Afrikaanse Boerenvereniging. "Het zal erger worden met de winter. Er is helemaal geen eten, we hebben het vorige seizoen zelfs niets meer geplant. Een vreselijke speling van het lot die ons allen ernstig treft. Dit betekent een serieuze tegenslag voor zwarte boeren in Zuid-Afrika. Zoals de zaken ervoor staan, is er geen toekomst voor hen."

Divan van der Westhuizen, analist bij het Bureau for Food and Agricultural Policy, zegt dat deze boeren al worstelden met stijgende kosten en dalende productie. "De devaluatie van de Zuid-Afrikaanse munt doet de prijs van meststoffen en brandstof jaar na jaar met respectievelijk 11 en 10 procent stijgen."

"Met de droogte die het noordwesten van het land al vier à vijf jaar teistert, valt de productie terug terwijl de prijzen hoog blijven. Zelfs als er nu regen valt, zal dat vanuit het oogpunt van cashflow niet volstaan om het tekort op te vangen", aldus Van der Westhuizen.

Bijstand

Deskundigen menen dat de steun voor de getroffen sector beperkt is. De grootste landbouworganisatie van Zuid-Afrika, AgriSA, liet weten dat haar kantoor overspoeld werd met vragen over droogtebijstand. Meer dan drieduizend beginnende boeren en bijna dertienduizend gevestigde boeren hebben zulke bijstand gekregen. "Steeds meer erg productieve en succesvolle commerciële boeren worstelen om de eindjes aan elkaar te knopen", weet Omri van Zyl, ceo van AgriSA.

Vee drinkt uit wat rest van een opdrogende rivier uit de omgeving van Utrecht, een klein dorpje in het Noord-Westen van KwaZulu-Natal. Nampie Motloung is ooit rijk geworden door dieren te houden, maar daar maakte de droogte een einde aan.

Vee drinkt uit wat rest van een opdrogende rivier uit de omgeving van Utrecht, een klein dorpje in het Noord-Westen van KwaZulu-Natal. Nampie Motloung is ooit rijk geworden door dieren te houden, maar daar maakte de droogte een einde aan. © REUTERS

"We vragen de regering om hulp omdat deze boeren een cruciale rol hebben gespeeld om voedsel op grote schaal te produceren. Vooral landbouwers in delen van Noord-Kaap, Vrijstaat en Noordwest, Oost-Kaap en West-Kaap die momenteel een zware crisis doormaken en die wanhopig zijn voor financiële hulp."

Delen

Uit dorpen in de provincie Noordwest en delen van Vrijstaat komen berichten dat tot een vijfde van de kleine bedrijven de deuren hebben gesloten in het eerste kwartaal van 2016.

De regering heeft begin 2016 miljoenen gepompt in een hulpprogramma om de gevolgen van de droogte op te vangen. Maar in februari droogde de steun op. Nu bevindt Sekhoto zich met zijn boerderij in een neerwaartse spiraal.

"Er is niets. Als je jezelf niet kunt helpen, kan je ook je buurman niet helpen. De enige inkomsten die ik had, kwamen uit de verkoop van mijn veestapel. De banken hielden het voor bekeken. De blanke, grootschalige boeren hebben nog geprobeerd om ons te helpen, maar ook zij moesten personeel afdanken."

Beterschap op komst?

Uit dorpen in de provincie Noordwest en delen van Vrijstaat komen berichten dat tot een vijfde van de kleine bedrijven de deuren hebben gesloten in het eerste kwartaal van 2016.

Terwijl boeren en bedrijven het moeilijk hebben, begint ook de stedelijke bevolking van Zuid-Afrika de gevolgen van de droogte te voelen. Sommige steden zoals Vryheid in de provincie KwaZoeloe-Natal gebruiken tankwagens voor water omdat hun stuwmeer is uitgedroogd.

De voedselprijzen rijzen de pan uit, verklaart Corne Louw als econoom van Grain SA. "Normaal produceren we een overschot aan mais voor de export, maar door de droogte moesten we vorig jaar 3,7 miljoen ton invoeren. 2015-2016 is volgens de metingen het droogste jaar sinds 1994."

Eind juli viel er hevige regen in grote delen van Zuid-Afrika, maar het kwam te laat om duizenden kleine boeren te redden. Op termijn zou misschien wat beterschap op komst zijn. Meteorologen van Weather SA geloven dat het regenseizoen van dit jaar, dat in december begint, natter wordt dan gemiddeld.

(Desmond Latham / IPS)

Onze partners