Tussen innovatie en imitatie

26/12/16 om 14:32 - Bijgewerkt om 14:30

Geld of roem vergaren met het creatieve werk van iemand anders... het is moreel verwerpelijk en in principe ook verboden door de wet. Maar wanneer is een ontwerp een kopie? De tentoonstelling 'Ceci n'est pas une copie' probeert een antwoord te geven en dat is minder simpel dan het lijkt.

We hebben het allemaal al eens meegemaakt. Daar zie je die supermooie sofa of stoel en in een chique desginwinkel en een maand later zie je overal 'goedkope' versies van hetzelfde model opduiken. Soms lijken ze als twee druppels water op het origineel, soms wijken ze af in de details en zijn ze in een heel ander materiaal gemaakt.

Vergeten voorlopers

Square Fruit Bowl, een iconisch ontwerp van Joseph Hoffman uit 1910.

Square Fruit Bowl, een iconisch ontwerp van Joseph Hoffman uit 1910.

Kopiëren. Het wordt afgekeurd, is bij wet verboden en toch lijkt het bijna dagelijks te gebeuren. Als je eenmaal begint op te letten, vind je ook onwaarschijnlijk veel voorbeelden van 'kopiëren' in design. De beroemde vierkante zilveren fruitschaal uit 1910 van Josef Hoffmann blijkt gebaseerd op een eerder werk van zijn iets minder bekende tijdgenoot Kolomon Moser. De Hardoy-vlinderstoel van uit 1938, vaak aangehaald als een van de meest gekopieerde stoelen, blijkt een variant op een vergeten voorloper, een klapstoel van Joseph Beverly Fenby uit 1877. Jasper Morrison nam doelbewust een bestaande stoel als vertrekpunt voor een nieuwe en wie niet aandachtig genoeg kijkt, ziet nauwelijks een verschil tussen het voorbeeld en de opvolger (de Sim-stoel uit 1999 versus de 40/4 -stoel van David Rowland uit 1964).

Tussen aanvaardbaar en onaanvaardbaar

Het zijn maar enkele voorbeelden en meteen wordt duidelijk dat een kopie misschien niet altijd een kopie is. De tentoonstelling 'Ceci n'est pas une copie' tracht de verschillende nuances tussen namaak, imitaite en inspiratie in kaart te brengen. Curator Chris Meplon brengt een ruime selectie samen van sterke designvoorbeelden die uiteenlopende visies op 'kopiëren' belichten. Met aandacht voor cultureel bepaalde verschillen tussen Oost en West en veranderende opvattingen in historisch perspectief. Met aandacht voor de invloed van nieuwe reproductietechnologie zoals 3-D printen. Meer nog dan gewoon tonen, gaat deze tentoonstelling ook op zoek naar naar mogelijke beweegredenen, achtergronden en criteria om het onderscheid tussen aanvaarde en onaanvaardbare kopieerstrategieën nauwkeuriger te omschrijven. Het is met andere woorden een zoektocht naar nuances die het kopiedebat vooruit kunnen helpen.

Vele redenen om te kopiëren

Om een en ander op een verstaanbare manier in beeld te brengen, is de tentoonstelling opgedeeld in vijf categorieën, waarin de klemtoon ligt op het creatieve karakter van kopiëren.

1. Kopiëren om te begrijpen. Ooit was het respectabel om 'oude werken' te kopiëren met als doel er zelf uit te leren.

2. East copies West copies East... Vandaag heeft China een slechte reputatie als het gaat om kopiëren. Maar ooit was het anders.

3. Kopiëren om te actualiseren. Nieuwe technieken, nieuwe materialen geven vaak aanleiding tot herinterpretaties en variaties van reeds bestaande ontwerpen.

4. Onvermijdelijk kopiëren. "Het hangt in de lucht": op verschillende plaatsen in de wereld wordt nagenoeg tegelijkertijd hetzelfde ontdekt of ontworpen. Ze zijn heel gelijkend en toch anders. En hun gelijkenissen zijn al helemaal niet gewild.

5. Kopiëren om te eren. Respectvolle en soms parodiërende hommages aan grote voorbeelden zoals Ray en Charles Eames, Rietveld...

Long Neck Groove Bottle, van Hella Jongerius.

Long Neck Groove Bottle, van Hella Jongerius.

In totaal worden ruim 120 voorwerpen getoond. Helemaal los daarvan komen ook enkele getuigenissen aan bod over commercieel plagiaat. Verder wordt de discussie op de tentoonstelling ook gedocumenteerd aan de hand van videofragmenten uit vijf interviews. Daarin komen aan het woord: de Britse designer Martino Gamper, de Nederlandse designer Richard Hutten, het Belgisch-Nederlandse ontwerpduo Unfold, copyrightspecialist Alexis Ewbank en designproducent Marnick Smessaert.

'Ceci n'est pas une copie' is nog tot 26 februari 2017 te zien in CID - centrum voor innovatie en design, Grand-Hornu. Bij de tentoonstelling verscheen ook het boek 'Ceci n'est pas une copie' waarin Chris Meplon dieper ingegaat op de verschillende aspecten van de problematie (Engels/Frans, uitgegeven bij Lannoo, 34,95 euro).

Onze partners