Emaillerie Belge

14/02/16 om 16:47 - Bijgewerkt op 11/03/16 om 12:06

Twee jaar geleden mocht Nest binnenkijken bij Emailllerie Belge. Een pareltje van vakmanschap, dat aandacht verdient. Zeker nu de emailkunst door het Gentse MIAT in de spotlights wordt geplaatst.

Emaillerie Belge

Ook vandaag nog zijn er bedrijven die graag investeren in een emaillen bord.

Ook vandaag nog zijn er bedrijven die graag investeren in een emaillen bord. © Jan Verlinde

Waar is de tijd dat de straten vol hingen met kleurrijke emailborden? Dat was niet eens grootmoeders tijd, want zo lang geleden is dat ook weer niet. Tot in de jaren 70 en 80 zag je nog tabakswinkels en kruidenierszaken getooid met emailreclames. En als je nu goed rondkijkt, zie je weer van die borden, want de belangstelling voor email is terug. "Emailborden trotseren nu eenmaal de eeuwigheid", beweert Benoît d'Ydewalle, zaakvoerder van Emaillerie Belge. "Zolang er geen deuken in zitten, kan er geen lucht aan de staalplaten en blijven ze zelfs buiten intact." Hij heeft gelijk, want hier en daar zie je platen van vele tientallen jaren oud, die de tijd vrij goed hebben doorstaan.

Het Brusselse bedrijf Emaillerie Belge, gesticht in 1920, was natuurlijk niet de enige producent van emailreclames, vertelt Jan De Plus. Hij heeft over het onderwerp heel wat gepubliceerd, onder meer een naslagwerk over dit bedrijf. Volgens Jan de Plus ontstonden de eerste emailbedrijven in ons land rond 1830 in de steenkoolstreek van Charleroi, in de buurt van Gosselies.

Doorbraak van de reclame

Vroeger alom tegenwoordig, maar ook vandaag zijn er bedrijven die dit een sierlijke middel vinden om de aandacht van het publiek te trekken.

Vroeger alom tegenwoordig, maar ook vandaag zijn er bedrijven die dit een sierlijke middel vinden om de aandacht van het publiek te trekken. © Jan Verlinde

Maar het duurde tot eind 19de eeuw vooraleer de eerste emaillerieën zich gingen specialiseren in reclameborden. Na de Eerste Wereldoorlog kwam de echt grote doorbraak, aldus De Plus. Er kwamen heel wat bedrijven bij, zoals Les Emailleries de Koekelberg, opgericht in 1917, vier jaar voor de Emaillerie Belge. Die van Koekelberg stopte in 1955 en de laatstgenoemde werd meteen de grootste producent van het land.

In de beginjaren produceerde dit bedrijf een heel gamma aan producten, gaande van fietsplaten tot en met kachels en fornuizen. Op een reclamefolder uit de jaren 30 staan namen van heel bekende firma's, zoals Minerva, Gevaert, Pfaff, Castrol, Martini, Chaudfontaine, Spa, Sunlight, Solo en Banania. Ze lieten allemaal borden, asbakken, dienschalen of ander fraais maken door de Emaillerie Belge.

Van strips tot straatnamen

Emaillerie Belge geeft twee klassiekers an Spa opnieuw uit, als collector's item.

Emaillerie Belge geeft twee klassiekers an Spa opnieuw uit, als collector's item. © Jan Verlinde

Ook na de Tweede Wereldoorlog werd er flink wat email geproduceerd. In de jaren vijftig werkten nog meer dan 130 mensen in het bedrijf. De Wereldtentoonstelling van 1958 luidde een laatste grote bloeiperiode in. Tot eind jaren 80 werden er maandelijks nog enkele duizenden borden geëmailleerd. In de jaren 80 kwam er ook een volledig nieuw product op de markt: het stripbord. Het bedrijf produceerde toen een opmerkelijke reeks Kuifje-borden. Op dit moment worden er nog stripborden geproduceerd uit de reeks van Blake & Mortimer.

Het bedrijf staat sinds de jaren 90 onder leiding van Benoît d'Ydewalle, die het een nieuw elan gaf. Want ondertussen nam het aantal opdrachtgevers af: de komst van nieuwe reclametechnieken nam het emailbord wat wind uit de zeilen. Maar sommige bedrijven blijven het een sierlijke middel vinden om de aandacht van het publiek te trekken, brouwerijen bijvoorbeeld. Emaillerie Belge lanceerde ook projecten met bekende kunstenaars zoals Liliane Vertessen en maakte borden voor de Parijse metro. Maar wie rondkijkt ziet vaak borden die in deze ateliers werd vervaardigd. Dat gaat van gewone straatnaamborden tot de platen die ophangen in de restaurants van Exki. Het bedrijf geeft ook twee klassiekers van Spa opnieuw uit, als collector's item.

Honderden tinten

Het kleurenlab van Emaillerie Belgie heeft zo'n 500 verschillende kleurvariaties ontwikkeld.

Het kleurenlab van Emaillerie Belgie heeft zo'n 500 verschillende kleurvariaties ontwikkeld. © Jan Verlinde

In de ateliers van de Emaillerie Belge wordt de gehele productie gerealiseerd. In de eerste afdeling worden de staalplaten op maat gesneden en gebogen. Vervolgens worden ze geborsteld, ontvet en van een grondlaag email voorzien. Op deze grondlaag, die de plaat zowel aan de voor- als aan de achterkant bedekt en beschermd, wordt het decor aangebracht. "Zo'n decor kan bij ons tot twintig verschillende tinten bevatten. Dat is echt uniek, niet elk bedrijf kan zo'n kleurengamma maken. In ons kleurenlab kunnen we tot 500 verschillende kleurvariaties ontwikkelen", aldus Benoît d'Ydewalle. In dat lab staat een hele reeks mengtrommels waarin de glazuren, eigenlijk een soort gekleurd glas, worden fijngemalen en vermengd.

Na het aanbrengen van het decor via zeefdruk kan het bord tot driemaal worden gebakken in de oven. Midden in de ateliers staat een grote tunneloven, waar elk object langzaam doorheen wordt gevoerd. Met dat doel worden de platen afzonderlijk opgehangen. Een vrij spectaculaire aanblik, want als de platen uit de oven komen, zie je al hun schitterende kleurenpalet. Hoewel de hele techniek ontwikkeld werd in de bloeitijd van de industriële revolutie, gaat het bijna volledig om hand- en maatwerk, want sommige platen worden op heel kleine oplages geproduceerd. We mogen trouwens trots zijn dat we in ons land nog een emailatelier hebben dat de artisanale productie volledig beheerst.

Tekst Piet Swimberghe Foto's Jan Verlinde

INFO:

* www.emailleriebelge.com

* Jan De Plus, 'Emaillerie Belge van 1920 tot 1912' (de editie is tweetalig), uitg. Weyrich, ean 9782874891496, prijs 42 euro. Het boek is ook een uitstekend naslagwerk voor de verzamelaar.

* Nog tot 26/06 loopt in het Gentse MIAT de tentoonstelling 'Amai email'. Jan De Plus is een van de mensen die aan deze expositie heeft meegewerkt.

Onze partners