Tuinverlichting in de spots

24/07/16 om 21:11 - Bijgewerkt op 25/07/16 om 09:41

Goede tuinverlichting brengt de tuin 's nachts tot leven en nodigt uit tot extra genieten. Maar de ideale tuinlamp bestaat niet: tuinverlichting is maatwerk.

Tuinverlichting in de spots

Tuinarchitecten laten zich voor het inpassen van verlichting in hun ontwerpen vaak bijstaan door lichtdesigners. Op basis van een tuinplan, maar ook van informatie over de sfeer die de tuin moet oproepen, geven ze advies over lichtsterkte, lichtbundels, lichtkleuren om ten slotte bij de armaturen uit te komen. Voor hen hoeven die absoluut niet zichtbaar te zijn.

Zelf aan de slag

Discrete, lage lampen zijn vaak voldoende om het tuinpad te verlichten (A-R-Mor, Modular).

Discrete, lage lampen zijn vaak voldoende om het tuinpad te verlichten (A-R-Mor, Modular). © MV

Zelf kan je uitproberen waar en hoe de tuin het best verlicht wordt. Gewapend met mobiele lampenhouders die hun energie halen uit batterijen of gekoppeld aan het stroomnet, schik en herschik je het licht tot het beste resultaat. Vertrek daarbij van het principe 'less is more', minder is beter. Verlicht alleen dat wat je extra aandacht of functionaliteit wil geven. Zet je tuin niet in een etalage. Te veel licht werkt storend, niet alleen voor jezelf, maar ook voor buren, planten en dieren.

Natuurverenigingen schuiven daarbij twee begrippen naar voren: lichthinder en lichtvervuiling. Lichthinder staat voor het verblindende effect, veroorzaakt door een (te) sterke lichtbron die in de ogen schijnt. Lichtvervuiling is het teveel aan licht dat naar boven schijnt of uitwaaiert. Het zet de omgeving in ruime gloed. In de tuin valt dit effect slechts minimaal op, maar het is wel deel van de lichtvervuiling die steden zo kenmerkt. Ook sportvelden zijn er vaak schuldig aan. Door die overvloed aan licht kennen we in België nog amper echt donkere nachten, waardoor je de sterrenhemel nog zelden goed kunt zien.

Schade door licht

Tuinverlichting kan ook gaan voor eigen speels accent (Fall, Modular). Vermijd felle lampen, die het nachtleven in de tuin verstoren.

Tuinverlichting kan ook gaan voor eigen speels accent (Fall, Modular). Vermijd felle lampen, die het nachtleven in de tuin verstoren. © Marc Verachtert

Rond straat- en tuinlampen is het meestal een drukte van jewelste. Insecten vliegen er af en aan. Het lijkt een amusante bezigheid voor de diertjes, maar niets is minder waar. Ze zijn van slag door het kunstlicht. Beestjes die overdag actief zijn, beseffen niet dat het nacht is en vergeten dus te gaan slapen. Gevolg: hun bioritme gaat hopeloos van slag, ze raken dodelijk vermoeid en worden een eens zo makkelijke prooi voor hun vijanden.

Namen noemen

Volgens Natuurpunt zijn vooral nachtvlinders en glimwormen slachtoffer van overmatige verlichting. Nachtvlinders zijn zodanig van slag dat ze het gevoel voor de seizoenen kwijt zijn terwijl glimwormen elkaar nog amper vinden. Gevolg voor beide soorten: ze verdwijnen steeds meer. Blijkt dat onder straatlampen alleen aaseters en jagers zoals loopkevers, mieren, pissebedden en hooiwagens het steeds beter doen.

Voor nachtactieve dieren is te veel en te sterke verlichting evenmin een zegen. Lichtschuw als ze zijn, wordt door te veel licht hun leefruimte ingeperkt. Ze weten niet meer waar ze eten moeten sprokkelen, zich moeten voortplanten en moeten leven. Bovendien vliegen heel wat insecten zich te pletter tegen lampen. Aan de lichtbundel proberen te ontsnappen is geen optie, want het alternatief is een donker gat.

Ook planten die volop 's nachts in het licht staan ontsnappen niet aan bijwerkingen. Veel soorten komen daardoor te vroeg in blad of bloei, groeien te snel en houden hun blad extreem lang vast in de herfst. Daardoor worden ze week en zijn ze extra gevoelig voor ziekten, plagen en vorstschade. Voorkom dat insecten-, dieren- en plantenleed en laat je tuinverlichting niet langer branden dan nodig voor je eigen plezier, of je nu in de tuin zit of lekker beschut achter glas.

Licht mag

Start tegen het huis met een matig sterke verlichting (Ecran, Luceplan).

Start tegen het huis met een matig sterke verlichting (Ecran, Luceplan). © Marc Verachtert

Optimale tuinverlichting met respect voor milieu en natuur, het kan wel degelijk. Stem de lichtcapaciteit in je tuin af op wat je nodig hebt. Een tuinpad en trap vragen geen straatverlichting, maar lampjes die hun licht laag tegen de grond en op de verharding laten uitwaaieren. Laat het niet de hele nacht branden, maar gebruik een bewegingssensor, een naderings- of tijdschakelaar.

Bouw de rest van de verlichting geleidelijk op, van dicht tegen het huis tot ver weg. Creëer geen lichtzone dicht tegen de woning, ze werkt als lichtgordijn waardoor alles verder weg extra donker oogt. Door matig te beginnen met sfeerlicht, volstaan verder in de tuin bescheiden aandachtstrekkers voor solitaire struiken of gezellige hoekjes die je visueel dichterbij wilt halen. Een tuinvijver mag met één of enkele lichtaccenten zijn aanwezigheid duidelijk maken. Idem voor een zwemvijver of zwembad. Als je ze te fel verlicht, werken ze als een blikvanger die alle aandacht van de rest van de tuin afleidt.

Zithoekjes hebben baat bij sfeerlampen (Pod Lens, Luceplan).

Zithoekjes hebben baat bij sfeerlampen (Pod Lens, Luceplan). © Marc Verachtert

Het terras is een apart hoofdstuk. Afhankelijk van de manier waarop je het wil gebruiken, vraagt het een sfeerverlichting die voor gezelligheid zorgt of veeleer functionele verlichting.

Zelden tot nooit moet je al deze verlichting gelijktijdig inschakelen. Je kan ze dus beter op meerdere circuits laten aansluiten, met elk hun eigen schakelaar. Zo kan je naar keuze meer of minder licht in de tuin te hebben. In combinatie met dimmers, die de intensiteit van het licht regelen, ben je zo ineens heer en meester van het verschil tussen licht en donker.

KADER

Voor tuinpaden kies je best lage, uitwaaierende verlichting (Skifv/Modular).

Voor tuinpaden kies je best lage, uitwaaierende verlichting (Skifv/Modular). © Marc Verachtert

Licht tegen inbrekers

Tuinverlichting die constant brandt schrikt inbrekers niet af. Dat doet 'schrikverlichting' wel. Zowel de bewegingssensor als alle armaturen moeten vandalismebestendig zijn of voldoende hoog geplaatst. De lampen moeten dadelijk op volle kracht branden en geen verstophoekje rond het huis onbelicht laten.

Onze partners