Tuinfeest voor vogels

14/01/15 om 12:03 - Bijgewerkt om 12:04

Tuinvogels wagen zich op koude dagen dicht bij de woning voor lekkere hapjes. Een winterse tuinparty zullen ze niet links laten liggen en dat geeft u de gelegenheid ze van dichtbij te bewonderen.

Tuinfeest voor vogels

Van dierenwinkel tot grootwarenhuis, ze laten volop kiezen uit een breed assortiment wintervoer: van traditionele vetbollen over pindakralen tot notentaarten en zadenpizza's. "Producenten spelen op ons sentiment en laten vermoeden dat tuinvogels zonder onze hulp niet kunnen overleven", zegt Jan Loos, afgevaardigd bestuurder van Landschap vzw. Dat is een natuurvereniging die beleving van vrije natuur en dierenobservatie hoog in het vaandel draagt. Met een flinke portie tafelwijsheid voor tuinvogels wijst Jan erop dat bijna alle te koop aangeboden wintervoer voornamelijk spek naar de bek is van kleine tuinvogels. Vandaar ook dat sommige voedersilo's voorzien zijn van een 'beschermkooi' waardoor alleen de kleinste tuinvogels tot bij het voer kunnen.

Echte vogelliefhebbers zullen uiteraard de grotere vogels niet vergeten. Ook 'arrogante' merels mogen van hen op de voedertafel, of ze strooien extra strooivoer op de grond. Toch zijn er soorten die we liever niet zien komen: houtduiven, kauwen en eksters bijvoorbeeld. "Nochtans hebben zij het even moeilijk in de winter en laten ze zich in ruil voor een portie lekkers perfect observeren", stelt Jan.

Nodig of niet?

Vogeldeskundigen, natuurverenigingen en wetenschappers discuteren al jaren over de vraag of vogels de hele winter door gevoerd moeten worden. En de meningen blijven verdeeld. Er zit bovendien heel wat ruis op studies en uitspraken. Partnerschappen tussen de 'vogelvoederindustrie' en natuurverenigingen zijn niet onverdacht. De verenigingen krijgen dan wel financiële steun, maar de industrie versterkt intussen wel haar miljoenenbusiness. In Europa zouden we zeker een half miljard euro uitgeven aan voer en zorg voor tuinvogels.

Jan Loos meent dat voeren van vroeg tot laat niet moet. "Natuurlijk is het voedselaanbod in de winter heel wat geringer, maar vogels moeten wel degelijk zelf op zoek gaan naar hun kostje. Ze 100% afhankelijk maken van wat op de voerderplank terechtkomt is geen goed idee. Dat in natuurlijke omstandigheden een aantal vogels verzwakken en sommige zelfs het loodje leggen, is een vorm van natuurlijke selectie."

Bessen en wintergroen

Sommige vogels volgen trouwens temperatuur- en dus ook voedselgrenzen: ze schuiven mee op naargelang het warmer of kouder wordt. De pimpelmezen die acrobatentoeren uithalen op de pindakralen in uw tuin, kwamen bijvoorbeeld afgezakt uit het koudere noorden, terwijl uw eigen vertrouwde pimpelmezen verkassen naar meer zuiderse landen. Hetzelfde voor de roodborstjes. Maar ook bij tuinvogels zijn er soorten die liever lui dan moe zijn. Zo ziet de heggenmus er blijkbaar tegen op nog langer naar Zuid-Europa te trekken om er te gaan overwinteren. Ze blijft steeds vaker hier.

"Het laat zien dat we door constant voeren de natuur verstoren", zegt Jan, die een nog sterker voorbeeld aanhaalt. "Kraanvogels - weliswaar geen tuinvogel - kennen we als passant, wanneer ze van hun zomerverblijf in Noord-Europa ons land overvliegen richting overwinteringsplekken in Zuid-Spanje. Daar leven ze traditiegetrouw van eikels. Heel wat vogels vliegen echter niet meer zo ver: ze stoppen en overwinteren in de Franse Champagne-Ardenne, waar ze actief bijgevoederd worden met maïs."

Als het van Landschap vzw afhangt luidt de boodschap: help vogels op duurzame wijze door ze een betere biotoop te bieden. In eigen tuin betekent dat: plant heesters en bomen die tot ver in de winter hun zaden, bessen en vruchten vasthouden en voorzie in wintergroene planten, zodat de vogels kunnen schuilen tegen regen en wind. Jan: "Denk ook aan de natuur buiten je tuin. Help natuurgebieden en -parken te ontwikkelen waar vogels zich thuis voelen. Een duurzaam beheerd netwerk van groene stapstenen zorgt ervoor dat vogels en ander dierenleven zich beter kunnen verplaatsen en vanuit verstedelijkte centra en buurten toch over genoeg foerageermogelijkheden beschikken."

Pure verwennerij

Tegen occasionele vogelverwennerij heeft Jan absoluut niets. Integendeel. Hij ziet het als een opstap naar d waarneming van vogels in eigen tuin. De eindejaarsperiode is daarvoor ideaal. Met een heerlijk feestmaal kunt u ze zelfs tot bij het raam lokken. Kant-en-klaar voer uit het tuincentrum kan daarbij gecombineerd worden met tafelrestjes en zelfgemaakt lekkers.

Let in het laatste geval op de vogelgezondheid. Gebruik voor het maken vetbollen, bijvoorbeeld, vers frituurvet en een breed assortiment zaden, rozijnen en eventueel gedroogde meelwormen en pindameel. Andere ingrediënten gebruikt u beter niet. Gebrande pinda's verteren slecht. Niet-gebroken erwten, bonen, maïs en graan zijn dan weer te groot en te hard om in de smaak te vallen. Ze worden door de vogels weggegooid, waarna ze de volgende zomer als onkruid in de border opschieten.

Water

Langer dan een dag duurt het gewoonlijk niet voor vogels een gedekte voedertafel, een snoepboom of andere voederplek vinden. Koolmezen reageren wellicht het snelst, gevolgd door pimpelmezen, roodborstjes, heggenmussen, merels en vinken. Afhankelijk van de ligging van uw tuin kunnen daar nog lijsters, tortelduiven, staartmezen en uitzonderlijke gevallen zelfs een specht bijkomen. Hoewel de voedertafel heel verleidelijk is, scharrelen sommige vogels liever hun kostje bijeen op de grond. Voorbeelden zijn mussen, vinken, groenlingen, merels, lijsters en duiven. Een harde ondergrond hoeft niet, maar is wenselijk. Zo kunt u eventuele sneeuw en restjes gemakkelijk wegvegen.

Op welk niveau u het vogellekkers ook serveert, er hoort vanzelfsprekend een drankje bij. Gewoon kraantjeswater is ideaal. Zout of suiker, toegevoegd om het niet te laten bevriezen, is uit den boze, want het bezorgt de vogels meer dorst. Werken met twee schotels is daarom het best. U houdt eentje achter de hand voor het geval het water bevriest.

Tekst Marc Verachtert Foto's Marc Slootmaekers

INFO:

Landschap vzw is een ledenorganisatie die uitnodigt op activiteiten waarbij natuurbeleving centraal staat. Ze geeft het rijk geïllustreerd natuurtijdschrift 'Landschap' uit met aandacht voor Belgische en Nederlandse natuurgebieden, inclusief wandelkaarten en tips voor toffe daguitstappen. Info: www.landschapvzw.be

Vogels voeren: www.natuurpunt.be/tuinvogels

Tip: op zoek naar een originele manier om vogelvoeder te serveren? Zoektermen als 'vogelvoeder DIY', 'bird food DIY' op Google of Pinterest leveren tientallen ideeën op!

Onze partners