Grossier in groene ideeën

19/09/14 om 13:24 - Bijgewerkt om 13:24

Bron: Nest

Hof ter Winkelen in Londerzeel is uitgegroeid tot een internationaal voorbeeld- en kenniscentrum van kringlooptuinieren. Nest ging er een kijkje nemen.

Grossier in groene ideeën

Jackie Meysmans vormt samen met Myriam De Munter en Sonia Hanon het vrouwelijk driemanschap dat samen met nog enkele heren Hof ter Winkelen snel laat vorderen op de ingeslagen weg. Ze steken daarbij zelf de groene vingers diep in de aarde, spreken andere vrijwilligers aan en gidsen vanzelfsprekend ook bezoekers tot in de hoeken van de ongeveer één hectare grote tuin.

Zelf noemen ze het een demowerf. Tactisch een goede keuze, want alle bezoekers passeren eerst drie grote composthopen vooraleer ze kunnen doorstoten naar het voorbeeldgroen en andere tuinideeën. "Met compost is het hier allemaal begonnen. Vijfendertig jaar geleden was hier een proeftuin voor houtgewascompostering volgens de methode Jean Pain, waarbij vers snoeihout verwerkt wordt tot compost. Vandaag doen we het nog steeds op dezelfde manier: snoeihout versnipperen, bevochtigen en op een grote hoop stapelen. Na twee keer omzetten en ongeveer negen maanden tijd is het volwaardige compost." Maar de vrijwilligers, ondertussen samengebracht in Comité Jean Pain vzw, gingen verder. Gaandeweg probeerden ze ook andere vormen van composteren uit en werd Hof ter Winkelen het mekka van de compostmeesters.

KLEINE EN GROTE SCHAAL

Mensen wegwijs maken in composteren is nog steeds een belangrijk objectief in de werking, maar dat wordt snel bijgebeend door activiteiten en voorbeelden die aanzetten tot kringlooptuinieren. "Alles in de tuin houden en opnieuw verwerken", verklaart Jackie het begrip. "We willen daarbij altijd een stapje voor zijn op wat er in tuinen gebeurt. Zodra een nieuwe trend de kop opsteekt, springen we erop en willen we dat hier tonen, maar ook uittesten en evalueren." Het model daarvoor is de vierkantemetertuin.

Myriam neemt het voortouw en zaait, plant en oogst samen met haar kleinkinderen. "In mijn ogen is dat ook het doel van tuinieren op een beperkte oppervlakte en in bak: het is een middel om kinderen te laten begrijpen dat sla uit een zaadje groeit en niet zomaar kant-en-klaar in het warenhuis te koop wordt gelegd." Voor echte tuinactiviteiten vind Jackie tuintjes van één of zelfs een paar vierkante meter wel te klein. "Maar dat neemt niet weg dat we adviezen geven over plantencombinaties en -schikkingen, zodat de groenten of kruiden elkaar niet verdringen of licht van elkaar wegnemen."

NIET INLEVEREN OP DE TOEKOMST

Haar echtgenoot is ondertussen druk bezig een nieuw aangelegde siervijver af te boorden met meer dan armdik takhout, gerecupereerd van een boom die moest verdwijnen in de hoogstamboomgaard. "Het is allemaal nog wat pril, maar als de planten alles ingenomen hebben, kan ook dit weer als voorbeeld dienen voor een bewuste tuininrichting."

In Hof ter Winkelen wordt zo weinig mogelijk materiaal gebruikt dat niet van de eigen tuin komt en hergebruik is in. Het antivossenkippenhok is daar een voorbeeld van. "We hadden er al eentje, maar moesten het verhuizen. Daar profiteerden we van om het meteen wat groter te maken. In plaats van helemaal van het begin te beginnen hebben we een wand van het oude hok hergebruikt, zonder daarbij in te leveren op het uitzicht. Mensen willen dat hun tuin er mooi uitziet en met dit soort recyclage kunnen we aantonen dat bewust omgaan met materialen daar geen afbreuk aan moet doen."

Zorg en verantwoordelijkheid voor de kippen is toevertrouwd aan een van de vaste tuingasten. "In ruil mag hij de eitjes mee naar huis nemen", legt Jackie uit. Idem voor de productie van de bijen, die een veilig onderkomen hebben achter een takkenril, en voor de oogst in de tien volkstuintjes. Die worden vruchtbaar gemaakt en succesvol gezond gehouden met houtgewascompost, zonder spitten, bestrijdingsmiddelen, meststoffen en extra water geven. De oogst is een kleine compensatie voor het vele werk dat hier door vrijwilligershanden wordt verzet. "Spijtig genoeg zijn vrijwilligers steeds moeilijker te vinden. Toch zijn er telkens zo'n tien mensen present als we een oproep doen voor een werkdag. Zelf doen we natuurlijk ook aardig mee. Gelukkig kunnen we ook rekenen op twee werkkrachten en af en toe een school die mee de handen uit de mouwen komt steken."

INSPIRERENDE RESULTATEN

Comité Jean Pain maakt het zichzelf niet gemakkelijk. Elk jaar wordt de lat weer wat hoger gelegd. "We willen zoveel mogelijk inspiratie bieden, maar ook kennis verzamelen en doorgeven." Dat gebeurt op een grondig onderbouwde manier, onder meer in samenwerking met de Vlaamse compostorganisatie Vlaco en het provinciebestuur Vlaams Brabant. Zo werden er vier jaar lang proeven opgezet met analyses van de hoeveelheid maaispecie van gazon en bloemenweide, het volume van het scheerafval van hagen, het bodembedekkend vermogen van planten en het effect van mulching op het onderdrukken van onkruid in borders.

Bezoekers krijgen de resultaten van dat onderzoek te horen, soms met gefronste wenkbrauwen tot gevolg. In een van die experimenten werden bijvoorbeeld methoden gemeten om onbedekt terrein vier jaar lang onkruidvrij te houden. Gebeurde er niets, dan leidde dit tot bijna 160 kilo groenafval en 5,5 uur wieden. Een simpele laag gazonmulch drong die cijfers terug tot 66 kilo en geen 3 uur. Mulch van karton en houtsnippers leidde zelfs tot amper 6 kilo groenafval en 35 minuten wieden!

Het zet aan tot denken en, meer nog, tot navolging. "Iedereen vraagt dan hoe je aan het gesnipperde materiaal kan komen, want recyclageparken geven het steeds minder vaak vrij. Veel gemeentebesturen houden het tegenwoordig liever voor zichzelf om het te gebruiken zoals wij het aanbevelen. We geven er ineens een antwoord op met een overzicht aan diverse hakselaars die doorgelicht worden op hun sterke en zwakke kanten."

Al deze wijsheid en ervaring vormt onderwerp bij rondleidingen, in workshops en lessenreeksen. Elk jaar worden ook meerdaagse stages ingericht. "Dat doen we vier keer per jaar. Deelnemers komen soms van het andere einde van de wereld: van Tahiti, Mali... Vincent Gobbe, onze stagecoördinator, heeft al 137 nationaliteiten op zijn referentielijst staan", vertelt Jackie. "Het grootste aantal deelnemers komt uit Frankrijk. Reden hiertoe is dat onze stage en de methode Jean Pain nauw aansluit bij de voorschriften van de Franse overheid en het getuigschrift deuren opent voor bepaalde groene jobs. In België is dat, uitzonderingen niet te na, nog niet aan de orde."

NOOIT MEER TUINAFVAL

Een rondje langs compostvaten, -bakken, -tonnen, -bollen, zelfs -tuimelaars en natuurlijk ook wormenbakken brengt het gesprek terug bij het onderscheid tussen compostsoorten. Natuurlijk komt ook de vraag waarom Jean Pain het zo voor houtgewascompost had. "Het is de enige compost die absoluut zuiver is, vrij van zaden, en zodanig van samenstelling dat je erin kan zaaien. Andere compostsoorten zijn daar te rijk voor en moeten worden gemengd met een dubbele hoeveelheid grond. Tegelijk is het een relatief kort productieproces. Op negen maanden tijd is de compost klaar om als teeltlaag te gebruiken."

Toch is het composteren van houtgewassen weinig bekend. Jackie weet waarom: "Particulieren komen zelden aan de hoeveelheid snoei- en snipperhout die nodig is om houtgewascompost in eigen tuin te produceren. Daarom blijven we hen het gemengd composteren aanbevelen. Snoeihout wordt daarbij versnipperd of op een andere manier verkleind en als bruin materiaal tussen vers groen gebruikt om het compostproces sneller en beter te laten verlopen."

Afvoeren van snoeihout naar het recyclagepark propageert Hof ter Winkelen niet. Het past niet in de filosofie van kringlooptuinieren; alle materiaal hoort in de eigen tuin te blijven. Technieken en mogelijkheden genoeg. Jacky wijst naar vlechtschermen, takkenwanden, snippermuren, de afdekking van een tuinpad... Ze zijn allemaal te bekijken en te bestuderen op de demowerf. Jackie legt het met overtuiging uit. Net als haar collega-teamleden is ze nochtans geen professional, wel compostmeester. Hof ter Winkelen heeft het blijkbaar graag op die manier, want het laat zich de vrouwelijke sturing welgevallen en blijft gezond groeien als een inspiratieplek voor toekomstgericht tuinieren.

Tekst Marc Verachtert Foto's Tim Vandevelde

Hof ter Winkelen, Holle Eikstraat 34, Londerzeel, 052 30 53 65, www.comitejeanpain.be. Individueel bezoek: weekdagen 10-12 en 14-16 uur. Geleid bezoek en werkateliers: telkens de eerste zaterdag van maart tot en met oktober.

Onze partners