Bijen spelen een cruciale rol in de (moes)tuin

04/05/17 om 12:21 - Bijgewerkt om 12:21

Geen rijke oogst fruit en andere vruchten zonder bestuiving en dus zonder bijen. Bijen hebben het echter moeilijk om te overleven. Hoog tijd om in eigen tuin actie te ondernemen.

Bijen spelen een cruciale rol in de (moes)tuin

Klasseer bijen samen met lieveheersbeestjes, gaas- en zweefvliegen in het rijtje van nuttige tuininsecten. Niet dat bijen luizen, rupsen en andere lastige beestjes wegwerken; daar zijn ze te zachtaardig voor. Bijen leven van nectar en stuifmeel. Prikken doen ze alleen als ze zich extreem bedreigd voelen. Hun angel gebruiken staat veelal gelijk met zelfmoord. Bij vluchten blijft die door middel van weerhaakjes namelijk steken in de huid van het slachtoffer en worden bij het insect vaak levensnoodzakelijke organen mee naar buiten getrokken. Het is een van de grote verschillen met wespen. Die hebben een gladde angel die ze meerdere keren kunnen gebruiken, wellicht daarom zijn zij opdringeriger en agressiever.

Bijensteken gevaarlijk?

Bijensteken zijn niet gevaarlijker dan steken van andere insecten. Een gering aantal personen is echter allergisch voor bijengif. Zij kunnen op voorschrift van hun huisarts een adrenalinemedicijn (Epi-pen) aankopen bij de apotheker.

Voor wat, hoort wat

Zonder bijen geen aardbeien, meloenen of pompoenen.

Zonder bijen geen aardbeien, meloenen of pompoenen.

Bijen zijn nuttig omdat ze perfecte bestuivers zijn. En zonder bestuiving van bloemen geen aardbeien, appels, kersen, perziken, rode, zwarte en blauwe bessen, frambozen, druiven, paprika's, meloenen, pompoenen, zelfs amper erwten en bonen en geen zaden om het volgende jaar wat dan ook opnieuw te zaaien. Niet dat ze bestuiven uit pure mens- of tuinlievendheid. Ze bezoeken bloemen om er nectar en stuifmeel uit te puren. Nectar is een zoete, suikerachtige stof die in de bloem wordt geproduceerd om bestuivers aan te trekken. Stuifmeel is wat bij dieren de mannelijke zaadcellen zijn en wordt gevormd op de meeldraden.

De nectar en stuifmeel die bijen verzamelen in onder andere mandjes aan hun poten, brengen ze naar hun bijenkast. Het dient er als voedsel voor de larven en de andere bijen. Bij elk bloembezoek blijft er echter ook stuifmeel aan poten, vleugels en lijf hangen. Zo dragen ze het mee naar volgende bloemen en komt er stuifmeel op de stamper, het vrouwelijk orgaan van die bloem. Eens dat gebeurd, start het proces van bevruchting, zaadvorming en het groeien van een vrucht.

3000 bloemen per dag

Zo'n 80% van de plantensoorten zijn voor het bestuiven afhankelijk van insecten of andere dieren. De bijen nemen het grootste aandeel daarvan op zich. De 20% planten die het ogenschijnlijk op hun eentje redden, rekenen op de wind en dus op een grote portie toeval, of ze zijn in staat om stuifmeel op de eigen stamper te brengen.

Toch is het niet noodzakelijk een bijenvolk in eigen tuin te halen. Gezonde bijen vliegen tot drie kilometer ver, op zoek naar de beste nectar en het meest waardevolle stuifmeel. Ze bezoeken daarvoor honderden, kenners zeggen tot 3000 bloemen per dag. Tuingrenzen vormen daarbij geen obstakel. Wel erg belangrijk is dat de tuin bijvriendelijk is.

Een variatie aan bloemen en planten wordt gewaardeerd.

Een variatie aan bloemen en planten wordt gewaardeerd.

Een variatie aan bloeiende planten wordt erg gewaardeerd door bijen. Op die manier vinden ze wel een plant naar smaak en met een rijk aanbod aan waardevol stuifmeel. Zelf heb je aan zo'n kleurige tuin natuurlijk ook extra plezier.

Focus echter niet alleen op de zomer, want bijen zijn actief van februari tot november. Ga dus voor extra bloemen in voor- en najaar. Start de bloei met helleborus, sneeuwklokje en krokus om in het najaar te eindigen met onder andere hemelsleutel en herfstasters.

Tomaten, te zwaar voor bijen

Tomaten worden niet bestoven door bijen. Hun stuifmeel zit voor hen te vast om mee te nemen. Hommels, groter en zwaarder dan honingbijen, dringen wel de bloem in en trillen het stuifmeel los. Door zelf enkele keren kort na elkaar tegen steunstok, binddraad of stam van de tomaat te tikken ga je voor 'handmatig' bestuiven.

Is je tuin groot genoeg, al dan niet met een bloemenweide, fruithoek of collectie fruitbomen, laat je eigendom dan fungeren als bijen-hub. Nodig een imker uit om in een weinig gebruikt hoekje een bijenkast te plaatsen. Ongeveer veertigduizend bijen krijgen daarmee een rode loper uitgerold om jouw fruit, groenten en bloemen te bestuiven. Vanzelfsprekend kan je nog een stapje verder gaan en zelf imker worden.

Te sterk voor bijen

Focus niet alleen op de zomer, want bijen zijn actief van februari tot november.

Focus niet alleen op de zomer, want bijen zijn actief van februari tot november.

Met een groot hart voor bijen, is er in uw tuin geen plaats voor bestrijdingsmiddelen. Jarenlang gold de aanbeveling dat de nieuwe generaties bestrijdingsmiddelen respect opbrachten voor leven en functioneren van de bij, als ze maar niet gebruikt werden tijdens de bloeiperiode van de plant. Met systemisch werkende insecticiden, insecticiden die opgenomen worden in de sapstroom van de plant en dus dagen, soms wekenlang actief blijven, is die stelling echter achterhaald. Bovendien wijzen recente studies uit dat sommige bestrijdingsmiddelen tot drie jaar lang hun schadelijke werking ontplooien en dat combinaties van bestrijdingsmiddelen, zelfs fungiciden, tot 1000 maal giftiger zijn dan de producten afzonderlijk. Zelfs plantaardige contactinsecticiden blijken niet zo onschuldig als vaak wordt beweerd.

Voor zover insecticiden nodig zijn, is er beterschap op komt. In Newcastle University (UK) ontwikkelden wetenschappers een pesticide dat schadelijke insecten bestrijdt, maar geen negatieve effecten heeft voor bestuivende insecten zoals bijen en hun larven. Het is gemaakt van het gif van spinnen, in combinatie met de proteïnen van sneeuwklokjes.

Tekst en foto's Marc Verachtert

Ken het verschil

Bij en wespen zijn ongeveer even groot. Een bij heeft echter een donzig, beige-bruin achterlijf, een wesp de typische zwart-gele strepen op een kaal pantser. Bijen leven van nectar uit bloemen, wespen van zoetigheid, waaronder rijp fruit en limonade. Zij gedragen zich vaak opdringerig en agressief. Een wesp kan haar angel meerdere keren gebruiken. Een bij daarentegen prikt alleen wanneer ze zich bedreigd voelt, haar angel gebruiken betekent zelfmoord.

Lees meer over:

Onze partners

Deze website maakt gebruik van cookies om uw gebruikservaring te verbeteren. Door verder te surfen, stemt u in met ons cookie-beleid. Meer info