Planten trakteren op een kleurenfeest

25/09/16 om 13:37 - Bijgewerkt om 13:58

Herfstkleuren geven extra dimensie aan de tuin. Hoe komt het dat planten zulke kleuren aanmaken? Hebben ze enig nut? En bovenal: welke planten zorgen voor kleurenpracht in de herfsttuin?

Planten trakteren op een kleurenfeest

Bottelroos © Marc Verachtert

In de herfst hebben planten hun bladeren niet meer nodig. Ze laten ze verdorren en neervallen. Herfstkleurende planten schakelen de bladgroenverrichting in hun bladeren beetje bij beetje uit. Uiteindelijk nemen ze geen CO{-2 meer op uit de lucht. Ze halen ook geen bouwstoffen meer uit vocht en voeding om het bladgroen te vernieuwen. De kleuren leidden de hele zomer een verborgen leven in de bladeren, en nu mogen ze eindelijk tevoorschijn komen. Ze werden meestal onderdrukt door het dominante groen.

Japanse esdoorn

Japanse esdoorn © Marc Verachtert

Zowat alle planten hebben ook gele, oranje, bruine of rode pigmenten in hun bladeren zitten. De prachtig groene Japanse esdoorn, bijvoorbeeld, wacht tot de herfst om schitterende kleuren te tonen. Sommige variëteiten van diezelfde esdoornfamilie hebben rode bladeren van lente tot najaar. Daar is het bladgroen net minder sterk aanwezig dan de rode pigmenten en leidt het groen een verborgen bestaan. Maar het is er wel, want anders zou er geen groei mogelijk zijn.

Een jaar voorbereiding

Planten hoeven niet van Japan te komen om prachtig te verkleuren. Dat toont de brede waaier aan planten, van gestileerde tot doordeweekse, van bodembedekkers tot bomen, die een tuin in vuur en gloed zetten. Zelfs in de moestuin zijn er schitterende voorbeelden te vinden.

Maar geen enkele soort geeft garantie op kleurkwaliteit. Die hangt af van de grondsoort, maar ook van het vocht in de bodem, van de neerslag en van de temperatuur. Een warm en vochtig voorjaar in combinatie met een gemiddelde zomer legt de basis voor schitterende herfstkleuren. Die krijgen nog aanmoediging van zonnige en warme najaarsdagen, afgewisseld met koude nachten. Dit jaar wordt wellicht geen topjaar: de zomer was te droog, met zelfs extreme hittedagen.

De kleurenspurt

Het verkleuren start al zodra de dagen korter worden en er dus minder zonlicht beschikbaar is. In het begin kunnen we dat nog niet zien. De Nederlandse universiteit van Wageningen, die het wel en wee van groen volgt via satellietbeelden, stelt in haar groenindex dat onze bossen al vanaf juni en juli minder groen kleuren. Ons vallen alleen de laatste weken op. Op uitbundige herfstkleuren moeten we wachten tot september en oktober.

Japanse esdoorn

Japanse esdoorn © Marc Verachtert

De mooiste kleuren krijgen we na een periode van koud, nat en bewolkt weer. Volgt er een Indian summer met aangenaam warm nazomerweer, dan blijven de bladeren stevig zitten aan de takken en genieten we wekenlang van een kleurenspektakel. Eén of enkele nachten vorst betekent wel het einde. Dan laten de planten hun bladeren los.

Een helpende hand

Planten die in de herfst verkleuren, kun je zowat overal inpassen in de tuin. Natuurlijk respecteer je daarbij hun eigen voorkeur voor zon en schaduw, zure of kalkrijke grond. Omdat voldoende vocht belangrijk is om de herfstkleuren tevoorschijn te laten komen, werk je de plantplaats het best wat lager af dan de omgeving. Mar er mag ook weer geen plas ontstaan waar het water dagenlang in blijft staan.

Exemplaren die groot worden, geef je volop ruimte als alleenstaande struik of boom. Zo kunnen ze optimaal pronken met hun verkleurende bladeren, die nadien neerdwarrelen in een mooie krans. Zo'n bladkrans geeft een meerwaarde aan de herfsttuin, zeker als je die geregeld wegharkt en plaats maakt voor nieuw, friskleurig blad. Planten die minder hoog groeien, kun je overal in een border zetten. Geef ook hen ruimte, zodat hun takken en twijgen in alle richtingen uitsteken en ze 'wijdbeens' de zon vangen. In de zon tonen herfstbladeren hun mooiste kleurschakeringen, vooral als het licht ze langs achteren beschijnt.

PLANTEN MET MOOIE HERFSTKLEUREN

Struiken

Aesculus parviflora (herfstpaardenkastanje): 2-3 m, groeit breed uit, in groep of solitair, citroengeel

Amelanchier lamarckii (Amerikaans krentenboompje): 5-6 m, heesterboord of solitair, oranjerood

Cornus alba (witte kornoelje): 3-4 m, heesterboord, rozerood

Cornus alba 'Sibirica' (witte kornoelje / rode taken): 2-3 m, heesterboord of solitair, purperrood

Corylopsis pauciflora (schijnhazelaar): 1-1,5 m, heesterboord of solitair, oker- tot goudgeel

Corylopsis spicata (schijnhazelaar): 1,5-2 m, heesterboord of solitair, geel tot oranjerood

Corylus avellana (hazelnoot / hazelaar): 4-5 m, heesterboord of hakhout, geel

Enkianthus campanulatus (-): 2-3 m, solitair maar ook heesterboord, oranje tot rood

Euonymus alatus (kardinaalsmuts): 2-3 m, solitair of heesterboord, wijnrood

Fothergilla major (-): 2 m, solitair of heesterboord, goudgeel en oranjerood

Kerria japonica (ranonkelstruik): 1,5-2 m, heesterboord, geel tot rood

Leucothea walteri (-): 1 m, heesterboord, wijnrood

Physocarpus opulifolius (blaasspirea): 2-3 m, solitair of heesterboord, geelbruin

Rosa rugosa (rimpelroos): 1 tot 2 m, heesterboord, goudgeel of brons

Stephanandra incisa 'Crispa' (kransspirea): 0,5-1m, vulplant en heesterboord, accenten van geel en rood

Solitaire struiken en bomen

Acer capillipes (slangenesdoorn): 5-6 m, struik of boom, opvallend rood

Acer japonicum 'Aconitifolium' (Japanse esdoorn): 3-4 m, struik, donker oranjerood / karmijnrood

Acer palmatum (Japanse esdoorn): 3-4 m, struik, purperrood

Cercidiphyllum japonicum (Katsuraboom of hartjesboom): 5-8 m, struik of boom, geel met oranjerood

Cornus florida (Amerikaanse kornoelje): 3-5 m, purperrood

Halesia carolina (sneeuwklokjesboom): 6-8 m, struik of boom, geel

Hamamelis virginiana (Amerikaanse toverhazelaar): 6-8 m, goudgeel met bruine vlekken

Liquidambar styraciflua (amberboom): 10-15 m, boom, geel, rood en roodpaars

Parrotia persica (Perzisch ijzerhout): 5-7 m, groeit breed uit, helderrood met oranje en gele accenten

Prunus sargentii (Japanse sierkers): 6 m, struik of boom, rood of brons

Rhus typhina (fluweelboom): 3-4 m, struik of boom, oranjerood

Klimplanten

Parthenocissus tricuspidata 'Veitchii' (wilde wingerd): 10-15 m, zelfhechtende klimplant, helderrood met geel

Vitis coignetiae (Japanse wijnstok of -druif): 10-15 m, klimplant met hechtranken, roodbruin

Onze partners