Cathérine Ongenae
Cathérine Ongenae
Knack-medewerkster
Column

26/08/16 om 09:19 - Bijgewerkt om 09:22

'Sonia Rykiel wist dat de ontvoogding van de vrouw begint met autonomie'

Waarom vechten mannen hun oorlogen niet onder elkaar uit in plaats van vrouwen als wapen of te veroveren terrein te gebruiken? De overleden modeontwerpster Sonia Rykiel inspireert Knack-medewerkster Cathérine Ongenae tot een verhelderend inzicht.

'Sonia Rykiel wist dat de ontvoogding van de vrouw begint met autonomie'

Sonia Rykiel 2001 © Reuters

Het eerste waar ik aan dacht bij het nieuws dat Sonia Rykiel (86) overleden was, is dat de vibrerende badeend die ik ooit van haar cadeau kreeg nooit heeft gewerkt. Dat heb je met een hittegolf. Hersenen slaan bepaalde processen over en trekken recht naar de essentie van het verhaal. In dit geval was dat de badeend en een teleurstelling.

Ik heb ook een toiletzak die ongeveer samenvat waar haar wereld om draaide: fluweel, streepjes en strasssteentjes. Ik sleep dat tasje al tien jaar mee, en nog steeds vertoont het geen spoor van sleet. Oersterk en vrouwelijk. En dan is er de purperen barret met haar naam in. Die droeg ik de nacht dat ik mijn lief leerde kennen. Hij keek raar naar mijn hoofd, ik vroeg of er iets scheelde. Het klikte meteen. Grote Liefde. Dat van die badeend was meteen vergeten en vergeven.

Eigengereide vrouwen

Ik heb altijd een boontje gehad voor Sonia Rykiel. In de dagen dat ik als modejournalist werkte, waren haar defilés lange tijd de afsluiter van de Parijse modeweek. Weken lang zag je niets anders dan mannequins met lange gezichten op de catwalk, maar niet bij Rykiel. Zij gooide alle remmen los en liet haar modellen feesten op de scène. Lachend en giechelend flaneerden de meisjes in het rond, het publiek was niet relevant meer. Ze waren gewoon wie ze waren. Ontspannen, vrij, met een ferme hoek af. Ik herinner me een seizoen waarin Rykiel haar eigen herkenbare kapsel als inspiratie had genomen en haar meisjes liet rondlopen verkleed in rosse pruiken.

Delen

Vandaag maken vrouwen als Lena Dunham en Amy Schumer naam omdat ze hun eigen leven en ervaring gebruiken in hun werk. Maar is dat niet eigen aan vrouwelijke kunstenaars?

Vandaag maken vrouwen als Lena Dunham en Amy Schumer naam omdat ze hun eigen leven en ervaring gebruiken in hun werk. Maar is dat niet eigen aan vrouwelijke kunstenaars? Kijk naar Tracey Emin, Louise Bourgeois, Frida Kahlo. Eigengereide vrouwen lopen als een rode draad door de geschiedenis. Je moet hen alleen leren zien. Sonia Rykiel was zo'n vrouw.

Waskrijtjes

Ooit had ik het plezier om met Sonia Rykiel te dineren. Haar boetiek in Antwerpen opende de deuren, en na de receptie in de winkel - de muren waren bekleed met zwart fluweel - schoven we aan aan een lange tafel. La Grande Dame zat rechtover me. Ze had het moeilijk met het eten dat op haar bord lag, haar tanden zaten niet lekker, denk ik. Dus vroeg ze meer wijn, haalde ze haar waskrijtjes boven en begon ze te tekenen op de papieren tafellakens. Verschillende versies van de Sonia Rykiel-vrouw verschenen. Vrouwen in petites robes noires, met wilde rode krullen, met een gigantische strik in het haar, met lipstickmondjes op hun truien. Vrouwen met lange broeken en een caban, maar ook met opwippende rokjes en streepjesshirts. Vrije vrouwen, blije vrouwen, want in die zin was ze als Coco Chanel: kleren moesten gemakkelijk zitten. Comfortabel. Het magische toverwoord was tricot.

Delen

Vrouwen zijn helemaal niet moeilijk en onpeilbaar. Je moet gewoon weten dat er in elke vrouw nog steeds een meisje schuilt dat nieuwsgierig is, ondeugend, en graag haar eigen baas is.

Rykiel was een Joodse van Oost-Europese afkomst, maar ook een Parisienne in hart en nieren. Ze was intellectueel en frivool. Zij kende het zogenaamde vrouwelijke mysterie. Vrouwen zijn helemaal niet moeilijk en onpeilbaar. Je moet gewoon weten dat er in elke vrouw nog steeds een meisje schuilt dat nieuwsgierig is, ondeugend, en graag haar eigen baas is. Mannelijke ontwerpers zijn meestal bezig met het ideaalbeeld van de vrouw. Vrouwelijke ontwerpsters zijn die vrouw zelf. Die denken bij 'wulps' toch net iets verder dan decolleté, zandloper of minirok. De wulpsheid van Rykiel was praktisch met een knipoog: ze maakte ook vibrators, verkocht die in haar boetiek en dat was dat. Zij wist dat de ontvoogding van de vrouw begint met autonomie.

Wie heeft de langste?

Scrollend door het nieuws springen gedachten soms rond als een speelse kittens. En zo kwam het dat ik me gisterenavond, toen het eindelijk wat koeler werd in huis, afvroeg wat de Franse ontwerpster van de hele boerkinikwestie had gevonden. Of van die vrouw in Nice die werd gedwongen haar kuise kleding uit te trekken. Ze had de interventie van de politie op het strand van Nice vast ook vernederend gevonden. Zou ze een boerkini in haar bekende kleurige streepjespatronen hebben ontworpen voor de liefhebbers?

Delen

Het hele ongelijkheidsprincipe draait rond het vrouwelijk lichaam. Alles wat een vagina heeft, moet beheerd worden. Of beheerst.

Wat ze alvast niet zou begrijpen is dat het lichaam van een vrouw taboe is. Het hele ongelijkheidsprincipe draait rond het vrouwelijk lichaam. Alles wat een vagina heeft, moet beheerd worden. Of beheerst. Het is een gebied. Oorlogsgebied om precies te zijn. Te veroveren, te bezetten, te ontginnen.

Laat ons wel wezen. Mode komt en mode gaat, maar mode is nooit neutraal. Er is altijd een geschiedenis aan verbonden. Die boerkinidiscussie gaat niet over een lap stof. Het gaat amper over kuisheid. Het gaat over mannen die oorlog voeren, en de vrouw als wapen zien. Ze is het strijdtoneel. Maar het is haar oorlog niet. Mannen die vrouwen vertellen wat ze moeten dragen en wat niet, doen eigenlijk niets anders dan vergelijken wie de langste heeft. Wie een vrouw onder de duim kan houden is een grote jongen, zoiets.

Ik ben Sonia Rykiel niet, maar ik ben er zeker van dat ze het met me eens zou zijn.

Lees meer over:

Onze partners